W debacie o umowie UE–Mercosur często słychać albo hasła o „śmierci polskiego rolnictwa”, albo optymistyczne opowieści o nowych rynkach zbytu. Jakub Olipra proponuje inne spojrzenie: Unia jako całość rzeczywiście zyskuje, ale kosztem takich krajów jak Polska. „Unia Europejska na ogół skorzysta na umowie, ale Polska potencjalnie może stracić najwięcej ze względu na rolnictwo i sektor rolno‑spożywczy” – podkreśla ekonomista Credit Agricole.
Wartość dodana
Olipra tłumaczy, że w logice samej umowy – jeśli na chwilę odłożymy rolnictwo – wszystko wygląda wzorcowo. Unia eksportuje do krajów Mercosur „wysoko przetworzone produkty, dobra przemysłowe, samochody, produkty chemiczne, maszyny i urządzenia”, a importuje surowce mineralne i rolne. Z perspektywy wzrostu gospodarczego to korzystny układ: „Zarabia się tam, gdzie powstaje wartość dodana, czyli ten handel jest bardzo korzystny dla Unii Europejskiej”.
Dochodzi do tego jeszcze geopolityka. W świecie, w którym Europa musi zmniejszać zależność od Chin, alternatywne źródło surowców w Ameryce Południowej wydaje się logicznym krokiem. Jak mówi Olipra: „W szerszym kontekście geopolitycznym to jest bardzo rozsądne rozwiązanie”. Problem w tym, że wizja „wspólnego zysku” nie rozkłada się równo po wszystkich członkach Unii.
Ekonomista sięga po obrazową metaforę: „Porównałbym tę umowę trochę do budowy obwodnicy małego miasta. Przez długi czas czekali mieszkańcy na budowę tej obwodnicy. Ostatecznie podjęto decyzję, żeby ją wybudować, natomiast ta droga przejdzie przez działki niektórych mieszkańców. I tak jak cała miejscowość skorzysta, to część mieszkańców straci”. W tej opowieści Unia jest miastem, a Polska – działką, przez którą idzie nowa trasa.
To właśnie struktura naszej gospodarki sprawia, że stoimy bliżej strony „kosztowej”. Duża część polskiego eksportu to żywność i produkty rolno‑spożywcze, w dodatku sprzedawane w segmencie, w którym liczy się przede wszystkim niska cena. „Przewagą polskiego eksportu jest dobry stosunek jakości do ceny. My tak naprawdę konkurujemy przede wszystkim w segmencie niskiej ceny” – przypomina Olipra.
Umowa otwiera natomiast unijny rynek na tańsze produkty z Mercosur – zwłaszcza drób i wołowinę. Oficjalne analizy próbują uspokajać, że kontyngenty z Ameryki Południowej to „ledwie ponad 1 procent” unijnej konsumpcji. Olipra proponuje jednak inne ujęcie: z punktu widzenia polskich eksporterów to może być nawet „prawie 20 procent” wartości eksportu na rynek unijny w kluczowych kategoriach.
To nie marginalne liczby
Z tej perspektywy nie chodzi już o marginalne liczby, ale o realną zmianę układu sił. „To są wartości niezaniedbywalne, które mogą zmienić zasady gry. Będzie nam trudniej ten produkt ulokować, a to oznacza spadek marży i problemy dla polskich producentów” – ostrzega ekonomista.
Olipra nie neguje, że Unia jako całość ma z tej umowy korzyści – od dywersyfikacji surowców, przez dodatkowe możliwości eksportu przemysłu, po wzmocnienie pozycji geopolitycznej. Ale przypomina, że za tym „dobrem wspólnym” stoi bardzo konkretna cena płacona przez sektor rolny w takich krajach jak Polska.