Egzekucja sądowa w Polsce wchodzi w fazę istotnych zmian. Jak informuje Dziennik Gazeta Prawna, Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowuje nowelizacje dwóch kluczowych ustaw regulujących funkcjonowanie komorników. W planach są zarówno podwyżki opłat egzekucyjnych, jak i nowe zasady przydziału spraw, które mają ustabilizować system i poprawić kondycję finansową kancelarii.
Stawki opłat
Od lat stawki opłat egzekucyjnych pozostają na niezmienionym poziomie, podczas gdy koszty prowadzenia kancelarii systematycznie rosną. W efekcie coraz więcej komorników działa na granicy opłacalności, a część kancelarii jest zagrożona likwidacją. Według informacji przytaczanych przez DGP, problem dotyczy już kilkudziesięciu podmiotów.
Resort sprawiedliwości zakłada wprowadzenie mechanizmu waloryzacji opłat. Opłaty stałe miałyby zostać podniesione o skumulowany wskaźnik inflacji, natomiast część opłat stosunkowych byłaby powiązana z poziomem minimalnego wynagrodzenia za pracę. Konkretne stawki nie zostały jeszcze określone, ale kierunek zmian ma zapewnić automatyczną aktualizację opłat w kolejnych latach.
Z perspektywy środowiska komorniczego taka waloryzacja jest postrzegana raczej jako wyrównanie realnej wartości opłat sprzed lat niż faktyczna podwyżka. Obowiązujące dziś kwoty były ustalane dekadę temu i nie uwzględniają obecnego nakładu pracy ani kosztów organizacyjnych. Zwracana jest też uwaga na brak powiązania opłat stałych z rzeczywistym czasem i stopniem skomplikowania prowadzonych spraw, co prowadzi do sytuacji, w których bardzo pracochłonne czynności są wyceniane identycznie jak znacznie prostsze.
Drugi filar
Drugim filarem planowanych zmian są nowe zasady dystrybucji spraw komorniczych. Ministerstwo chce wprowadzić górne limity liczby spraw przyjmowanych przez kancelarie, z rozróżnieniem na sprawy rewirowe oraz te wybierane przez wierzycieli. Celem jest ograniczenie koncentracji spraw, poprawa rentowności mniejszych kancelarii i zwiększenie efektywności całego systemu egzekucji.
Obecnie nie istnieją żadne limity w odniesieniu do spraw rewirowych, a komornik nie może odmówić ich przyjęcia. Projektowane rozwiązania budzą jednak wątpliwości co do skutków praktycznych. Istnieje ryzyko, że część spraw zostanie automatycznie przesunięta do nielicznych kancelarii rewirowych, co może pogłębić nierówności zamiast je zmniejszyć.
W tle zmian pojawia się szersza diagnoza kryzysu egzekucji sądowej. Wieloletnie zaniechania legislacyjne doprowadziły do spadku skuteczności egzekucji, zamykania kancelarii i malejącego zainteresowania zawodem komornika. W ocenie prawników cytowanych przez DGP, sama waloryzacja opłat nie rozwiąże problemu, jeśli nie zostaną wprowadzone rozwiązania systemowe zwiększające realną ściągalność należności i przenoszące koszty postępowania na dłużników.
Planowane reformy mają więc charakter punktu zwrotnego, ale ich ostateczny wpływ na funkcjonowanie egzekucji sądowej będzie zależał od szczegółów przyjętych rozwiązań i ich praktycznego wdrożenia.