Brak testamentu nie oznacza, że majątek po zmarłym pozostaje bez właściciela. W takiej sytuacji zastosowanie mają przepisy dotyczące dziedziczenia ustawowego, które precyzyjnie określają, kto może zostać spadkobiercą oraz w jakiej kolejności następuje podział spadku. Zasady te wynikają z Kodeksu cywilnego i obowiązują zarówno wtedy, gdy testament nie został sporządzony, jak i wtedy, gdy okazał się nieważny.
Kto dziedziczy?
W pierwszej kolejności do spadku powołani są najbliżsi członkowie rodziny, czyli małżonek oraz dzieci zmarłego. Majątek dzielony jest między nich w równych częściach. Oznacza to, że jeśli zmarły pozostawił po sobie żonę i dwoje dzieci, każda z tych osób otrzyma jedną trzecią spadku. Jeżeli któreś z dzieci nie żyje, jego udział nie przepada, lecz przechodzi na jego potomków, czyli wnuki zmarłego.
Jeśli zmarły nie miał dzieci, zasady dziedziczenia wyglądają inaczej. W takim przypadku połowa spadku przypada małżonkowi, a pozostała część dzielona jest między rodziców zmarłego, po jednej czwartej dla każdego. Gdy jedno z rodziców już nie żyje, jego udział przechodzi na rodzeństwo zmarłego. Jeśli natomiast rodzeństwo także nie dożyło chwili otwarcia spadku, przypada on ich dzieciom, czyli bratankom, siostrzeńcom i innym zstępnym rodzeństwa.
Kolejny etap dziedziczenia dotyczy sytuacji, w której zmarły nie pozostawił małżonka, dzieci, rodziców ani rodzeństwa. Wówczas majątek przechodzi na dziadków. Jeżeli któreś z nich nie żyje, jego część przypada jego dzieciom, czyli wujom i ciotkom zmarłego.
Kolejność dziedziczenia
Przepisy przewidują także dalszą kolejność dziedziczenia. Jeżeli zmarły nie miał bliskich krewnych, spadek może przypaść pasierbom, czyli dzieciom małżonka zmarłego, które nie są jego biologicznymi dziećmi. Dopiero w ostateczności majątek przejmują gmina ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego albo Skarb Państwa.
Prawo wskazuje również ważne wyjątki. Małżonek nie dziedziczy, jeśli w chwili śmierci istniało prawomocne orzeczenie rozwodu albo separacji. Dzieci przysposobione mają takie same prawa do spadku jak dzieci biologiczne. Z kolei osoby wydziedziczone w testamencie nie dziedziczą, jednak gdy testamentu nie ma, obowiązują wobec nich zasady ogólne. Dziedziczenie ustawowe jasno porządkuje więc kwestie spadku i wskazuje, kto może liczyć na majątek po zmarłym.
FAQ – Kto dostaje spadek?
Czym jest dziedziczenie ustawowe?
To dziedziczenie, które ma zastosowanie wtedy, gdy zmarły nie zostawił testamentu albo gdy testament jest nieważny. W takiej sytuacji o tym, kto otrzyma spadek, decydują przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 931–940.
Kto dziedziczy w pierwszej kolejności?
Najpierw do spadku powołani są małżonek i dzieci zmarłego. Co do zasady dziedziczą oni razem, a udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całego spadku.
Kto dziedziczy, jeśli zmarły nie miał dzieci?
Jeżeli zmarły nie pozostawił dzieci, do dziedziczenia dochodzą małżonek i rodzice. W dalszej kolejności przepisy przewidują także udział rodzeństwa zmarłego oraz zstępnych rodzeństwa, jeżeli wcześniej powołani spadkobiercy nie mogą dziedziczyć.
Czy wnuki mogą odziedziczyć spadek po dziadkach?
Tak. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego dzieciom, czyli wnukom zmarłego. To oznacza, że wnuki mogą wejść w miejsce swojego rodzica przy dziedziczeniu ustawowym.
Kto dziedziczy, gdy zmarły nie miał żadnej bliskiej rodziny?
Jeżeli nie ma małżonka, zstępnych, rodziców, rodzeństwa, ich zstępnych, dziadków ani pasierbów, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeśli nie da się go ustalić albo znajdowało się ono za granicą — Skarbowi Państwa.