Właściciele pomp ciepła, którzy skorzystali z dofinansowania, coraz częściej obawiają się utraty przyznanych środków. Powód jest prosty: kontrole beneficjentów są szczegółowe, a nawet drobne potknięcia mogą zakończyć się cofnięciem decyzji o przyznaniu dotacji i koniecznością zwrotu całej kwoty. Dla wielu osób to ogromny stres, zwłaszcza że zakup urządzenia bez wsparcia finansowego często byłby poza ich zasięgiem.
Kontrole pomp ciepła
W ostatnich latach tysiące Polaków skorzystały z dofinansowania zakupu pompy ciepła w ramach programu Czyste Powietrze. Kontrole prowadzone między innymi przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wykazały jednak setki nieprawidłowości związanych z zakupem lub wymianą źródeł ciepła. W takich przypadkach kończyło się to cofnięciem dotacji i nakazem zwrotu pieniędzy.
Jednym z głównych powodów utraty wsparcia jest montaż urządzenia, które nie spełnia wymagań programu. Pompy ciepła objęte dofinansowaniem muszą znajdować się na liście ZUM. Jeśli inwestor wybierze urządzenie spoza tego wykazu, może stracić prawo do dotacji. To jednak nie jedyne zagrożenie. Poważnym błędem okazuje się również pozostawienie w budynku starego, nieefektywnego źródła ciepła po zamontowaniu nowego urządzenia. Beneficjenci zobowiązują się bowiem do likwidacji takich kotłów albo do ich trwałego odłączenia od przewodu kominowego. Jeśli kontrola potwierdzi, że to nie zostało wykonane, wsparcie zostanie cofnięte.
Problemy pojawiają się także przy ustalaniu wysokości samego dofinansowania. Jest ono uzależnione między innymi od dochodu przypadającego na jednego członka gospodarstwa domowego. Kontrolerzy wielokrotnie wykazywali, że część wnioskodawców zaniżała dochody, na przykład nie ujawniając prowadzonej działalności gospodarczej. Gdy takie działanie zostanie wykryte, beneficjent musi liczyć się z natychmiastowym wycofaniem dofinansowania.
Fundusz dokładnie analizuje też rozliczenia kosztów. Sprawdzane są wszystkie faktury, a także to, czy ceny urządzeń i usług nie zostały zawyżone. Z tego powodu osoby ubiegające się o wsparcie powinny pilnować, by zakup pompy ciepła odbywał się po cenie rynkowej. Znaczenie ma również dokumentacja techniczna urządzenia. Uczestnik programu musi posiadać szczegółową specyfikację techniczną oraz niezbędne certyfikaty, aby w razie potrzeby móc wykazać, że pompa ciepła spełnia wymogi programu. Brak potwierdzenia efektywności urządzenia może oznaczać utratę pieniędzy.
Nierzetelni wykonawcy
Nie wszystkie nieprawidłowości wynikają z winy samych beneficjentów. Część problemów była skutkiem działań nierzetelnych wykonawców. Jak wskazano w tekście, zdarzały się firmy, które pobierały zaliczki, ale nie realizowały prac albo przygotowywały instalacje niespełniające warunków umowy. W takiej sytuacji finansowe konsekwencje i tak ponosił właściciel nieruchomości, który dostawał wezwanie do zwrotu dotacji.
Dlatego osoby ubiegające się o dofinansowanie powinny bardzo dokładnie sprawdzać zarówno wykonawcę, jak i sprzedawcę urządzenia. Beneficjent musi zachować pełną dokumentację: od wniosku i umowy o dofinansowanie, przez faktury i protokół odbioru, po potwierdzenie demontażu starego źródła ciepła oraz dokumenty dotyczące dochodu przypadającego na członka gospodarstwa domowego.
W ostatnich miesiącach program Czyste Powietrze wyraźnie stracił na popularności. Po ujawnieniu skali nadużyć, przede wszystkim po stronie nieuczciwych wykonawców, wielu Polaków zaczęło obawiać się, że przez błąd lub cudze zaniedbanie będą musieli oddać całą dotację. Choć w zeszłym roku wprowadzono ważne zmiany mające lepiej chronić beneficjentów, nie zmienia to faktu, że wiele osób wciąż rezygnuje ze złożenia wniosku w obawie przed kosztownymi konsekwencjami.