Na wydane w czwartek, 16 kwietnia, orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) czekali wszyscy – tysiące frankowiczów i cały sektor bankowy. Dlaczego? TSUE orzekł w trzech sprawach dotyczących przedawnienia roszczeń banków o zwrot kwoty faktycznie wypłaconego kredytu.
Jak relacjonuje dla „Wprost” adw. Anna Wolna-Sroka z Kancelarii Adwokackiej Czabański Wolna-Sroka S.K.A., reprezentująca konsumentów w sporach z bankami, Trybunał stwierdził, że wystąpienie przez bank z pozwem o zwrot kwoty faktycznie wypłaconego kredytu przerywa bieg terminu przedawnienia nawet w przypadku, w którym sprawa z powództwa kredytobiorcy nie jest jeszcze prawomocnie zakończona.
– Kluczowe jest jednak to, aby sąd krajowy, uwzględniając ogół przepisów prawa krajowego, podjął wszelkie niezbędne środki w celu zagwarantowania, aby wykonywanie praw konsumenta nie było nadmiernie utrudnione lub niemożliwe. Trybunał potwierdził zatem dotychczasową praktykę w tego typu sprawach w oparciu o tzw. teorię dwóch kondykcji, która w praktyce oznacza, iż każda ze stron ma swoje odrębne roszczenie – tłumaczy mec. Anna Wolna-Sroka.
Oznacza to, że konsument może dochodzić zwrotu wszystkich dokonanych wpłat, a bank może dochodzić zwrotu kwoty kapitału. Remis?
TSUE orzeka w sprawie przedawnienia
Kolejną kwestią, którą zajął się Trybunał, była odpowiedź na zagadnienie, czy nawet jeśli roszczenie banku jest przedawnione, to czy sądy polskie mogą – pomimo przedawnienia roszczenia – zasądzić kwotę wypłaconego kredytu z powołaniem się na zasady słuszności.
– TSUE odpowiedział twierdząco na wskazane pytanie. Wskazał, iż sądy polskie mogą stosować klauzulę słuszności, pod warunkiem że przy stosowaniu tego przepisu sądy podejmą wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia, by wykonywanie praw przyznanych konsumentowi przez dyrektywę nie było nadmiernie utrudnione lub praktycznie niemożliwe – wyjaśnia mec. Wolna-Sroka.
Co to oznacza? Przede wszystkim to, że nadal do sądów krajowych będzie należała decyzja, czy pomimo ewentualnego przedawnienia roszczenia banku zastosować klauzulę słuszności, czy też nie.
Czarny czwartek dla frankowiczów?
„Czarny czwartek dla frankowiczów” – wieszczą banki. Czy rzeczywiście? Zdaniem prawniczki dzisiejsze rozstrzygnięcia TSUE w ramach sporów z udziałem konsumentów na tle umów powiązanych z walutą obcą, zwykle CHF, nie zamykają sporów dotyczących przedawnienia roszczeń banku.
– Zdaniem strony bankowej TSUE potwierdził, że roszczenia banków nie uległy przedawnieniu. Przede wszystkim jednak Trybunał wskazał, że Dyrektywa 93 nie sprzeciwia się zastosowaniu zasad słuszności w sprawach z powództwa banku, co oznacza, że w wyjątkowych okolicznościach sąd krajowy może – mimo upływu terminu przedawnienia – uwzględnić roszczenie banku o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy – zauważa w rozmowie z „Wprost” radca prawny Agnieszka Sobczyk z Kancelarii Radców Prawnych K & L Legal Granat i Wspólnicy, reprezentująca konsumentów w sporach z bankami.
Jak podkreśla, nie oznacza to jednak ani wyłączenia instytucji przedawnienia, ani automatycznego pomijania zarzutu przedawnienia w sprawach z udziałem konsumentów.
– Każdorazowo konieczna jest indywidualna ocena sądu krajowego, który – przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów – powinien ustalić, czy zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające sięgnięcie po zasady słuszności – tłumaczy mec. Sobczyk.
Dodaje, że skutki stwierdzenia abuzywności postanowień umownych, w tym ewentualna nieważność umowy, są określane przez prawo krajowe, a nie prawo unijne.
– Oznacza to, że nieważność umowy – jeśli wynika z abuzywności – następuje z mocy prawa i od początku jej obowiązywania, a pojęcia stosowane przez TSUE nie mogą być bezpośrednio i bezrefleksyjnie przenoszone na grunt krajowego porządku prawnego. Trybunał zwrócił również uwagę, że celem Dyrektywy 93 jest ochrona konsumenta, a nie jego wzbogacenie kosztem przedsiębiorcy, co jednak nie prowadzi do wniosku o zniesieniu lub ograniczeniu stosowania instytucji przedawnienia wobec roszczeń banków – zauważa prawniczka.