Dziedziczenie nieruchomości ma być prostsze i szybsze. Od 17 marca obowiązują zmiany w Prawie o notariacie oraz ustawie o księgach wieczystych i hipotece, które upraszczają procedurę ujawniania nowego właściciela w księdze wieczystej. Dla spadkobierców oznacza to mniej formalności i krótszą drogę od aktu poświadczenia dziedziczenia do uporządkowania stanu prawnego nieruchomości.
Do tej pory procedura była rozciągnięta w czasie. Po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz zawiadamiał sąd, a ten wpisywał w księdze wieczystej wzmiankę. Dopiero później spadkobierca musiał sam złożyć wniosek o ujawnienie nowego właściciela. W praktyce jedna sprawa oznaczała kilka etapów i dodatkowe oczekiwanie.
Dziedziczenie nieruchomości po zmianach
Nowe przepisy ograniczają liczbę czynności. Sąd nie będzie już wydawał kilku rozstrzygnięć w tej samej sprawie. Wystarczy jedno postanowienie, które od razu uporządkuje stan prawny nieruchomości. Ma to wyeliminować sytuację, w której księga wieczysta przez dłuższy czas pokazuje tylko stan przejściowy.
Zmienia się także rola notariusza. Na wniosek spadkobiercy albo zapisobiercy windykacyjnego notariusz może złożyć elektroniczny wniosek o wpis do księgi wieczystej. To ważne ułatwienie, bo dotąd obowiązek ten spoczywał na osobie dziedziczącej. Trzeba było pilnować dokumentów, terminów i samodzielnie kierować sprawę do sądu.
Notariusz przejmuje część obowiązków
Elektroniczny wniosek składany przez notariusza ma ograniczyć ryzyko błędów formalnych. Profesjonalnie przygotowany dokument powinien przyspieszyć rozpatrzenie sprawy i zmniejszyć liczbę przypadków wymagających uzupełnień. Dla spadkobierców oznacza to mniej wizyt i mniej niepewności.
Zmiany są szczególnie ważne wtedy, gdy szybkie uregulowanie własności ma praktyczne znaczenie, np. przy planowanej sprzedaży nieruchomości albo ustanowieniu zabezpieczenia. Dotychczas między aktem poświadczenia dziedziczenia a wpisem w księdze wieczystej powstawał okres, w którym stan prawny nie był jeszcze w pełni ujawniony.
Nowelizacja wprowadza również obowiązek ustalenia składu spadku na wcześniejszym etapie. Notariusz ma sprawdzić, czy w spadku znajdują się prawa do nieruchomości położonych w Polsce. Chodzi m.in. o własność, użytkowanie wieczyste oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.
Mniej biurokracji przy spadkach i darowiznach
Oświadczenie dotyczące składu spadku będzie wpisywane do protokołu dziedziczenia. Dzięki temu kluczowe informacje potrzebne do późniejszych wpisów w księgach wieczystych znajdą się w dokumentach już na początku procedury. Ma to zwiększyć przejrzystość i ograniczyć ryzyko pominięcia ważnych składników majątku.
To nie jedyne uproszczenia. Od sierpnia ubiegłego roku obowiązują także zmiany dotyczące sprzedaży lub obciążania majątku otrzymanego nieodpłatnie, np. w spadku albo darowiźnie. Wcześniej przy takich czynnościach u notariusza często trzeba było przedstawić zaświadczenie z urzędu skarbowego potwierdzające, że podatek został zapłacony, nie był należny albo się przedawnił.
Po zmianach taki dokument nie jest wymagany, jeśli majątek pochodzi od najbliższej rodziny i korzysta ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Warunek jest jeden: nabycie musi zostać prawidłowo zgłoszone do urzędu skarbowego. Przy darowiźnie termin wynosi sześć miesięcy od jej otrzymania, a przy dziedziczeniu od uprawomocnienia się postanowienia o nabyciu spadku.
Nowe zasady rozliczania świadczeń
Zmiany obejmują też prywatnie ustanawiane renty i inne świadczenia. Wcześniej rozliczanie każdej wypłaty mogło oznaczać powtarzające się obowiązki podatkowe. Teraz wystarczy jedno rozliczenie, jedna deklaracja i jedna wpłata podatku.
Doprecyzowano również moment powstania obowiązku podatkowego. Powstaje on przy ustanowieniu świadczenia, jeśli jego wartość da się wtedy określić, albo przy wypłacie poszczególnych rat. Wartość świadczeń ustala się za cały okres ich trwania, a gdy nie został określony — przyjmuje się 10 lat.
Celem tych zmian jest ograniczenie biurokracji i uporządkowanie procedur, które przez lata były uciążliwe dla spadkobierców oraz osób korzystających ze zwolnień podatkowych. W praktyce oznacza to mniej dokumentów, mniej wizyt w urzędach i szybsze porządkowanie spraw majątkowych.
FAQ – Kto dostaje spadek?
Czym jest dziedziczenie ustawowe?
To dziedziczenie, które ma zastosowanie wtedy, gdy zmarły nie zostawił testamentu albo gdy testament jest nieważny. W takiej sytuacji o tym, kto otrzyma spadek, decydują przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 931–940.
Kto dziedziczy w pierwszej kolejności?
Najpierw do spadku powołani są małżonek i dzieci zmarłego. Co do zasady dziedziczą oni razem, a udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całego spadku.
Kto dziedziczy, jeśli zmarły nie miał dzieci?
Jeżeli zmarły nie pozostawił dzieci, do dziedziczenia dochodzą małżonek i rodzice. W dalszej kolejności przepisy przewidują także udział rodzeństwa zmarłego oraz zstępnych rodzeństwa, jeżeli wcześniej powołani spadkobiercy nie mogą dziedziczyć.
Czy wnuki mogą odziedziczyć spadek po dziadkach?
Tak. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego dzieciom, czyli wnukom zmarłego. To oznacza, że wnuki mogą wejść w miejsce swojego rodzica przy dziedziczeniu ustawowym.
Kto dziedziczy, gdy zmarły nie miał żadnej bliskiej rodziny?
Jeżeli nie ma małżonka, zstępnych, rodziców, rodzeństwa, ich zstępnych, dziadków ani pasierbów, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeśli nie da się go ustalić albo znajdowało się ono za granicą — Skarbowi Państwa.