Polska jako pierwsze państwo członkowskie podpisała z Komisją Europejską umowę dotyczącą programu SAFE. Dokument został zawarty 8 maja, a dzień później podobne porozumienie podpisała Litwa.
Pod umową podpisali się przedstawiciele rządu, w tym wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz oraz minister finansów Andrzej Domański. W wydarzeniu uczestniczył także premier Donald Tusk.
43,7 mld euro dla Polski. Największy beneficjent programu
W ramach programu SAFE Polska otrzyma aż 43,7 mld euro, czyli ponad 180 mld zł. To największa kwota spośród wszystkich państw uczestniczących w tym mechanizmie.
Łączna pula środków dla 19 krajów UE wynosi 150 mld euro. Fundusze te będą pochodzić z emisji obligacji przez Unię Europejską na rynkach kapitałowych.
Rząd podkreśla, że pieniądze mają być przeznaczone przede wszystkim na rozwój obronności, przemysłu zbrojeniowego oraz technologii związanych z bezpieczeństwem.
Ponad 120 projektów i kluczowe terminy
Polska zgłosiła do programu ponad 120 projektów, które mają zostać zrealizowane do końca 2030 roku. Wśród nich znajdują się inwestycje w systemy bezzałogowe, obronę przeciwlotniczą czy artylerię.
Kluczową datą jest 30 maja 2026 roku. Do tego momentu możliwe będzie składanie zamówień jako pojedyncze państwo. Po tym terminie konieczna będzie współpraca z partnerem z innego kraju UE.
Dodatkowo co najmniej 65 proc. komponentów zakupionego uzbrojenia musi być produkowane na terenie Unii Europejskiej.
Jak będą wypłacane pieniądze z SAFE?
Podpisanie umowy nie oznacza natychmiastowego otrzymania pełnej kwoty. Program działa jak linia kredytowa, z której środki będą uruchamiane stopniowo.
Pożyczki będą zaciągane przez Bank Gospodarstwa Krajowego w transzach co pół roku – w październiku i kwietniu. Jeszcze w maju Polska ma otrzymać pierwszą zaliczkę w wysokości 6,5 mld euro.
Spłata zobowiązań została rozłożona na 45 lat, przy czym przez pierwsze 10 lat nie będzie konieczności spłacania kapitału.
Rząd: oszczędności nawet 80 mld zł
Minister finansów Andrzej Domański ocenił, że program SAFE to najkorzystniejsze źródło finansowania modernizacji armii. Według rządu niższe koszty obsługi długu mogą przynieść nawet 80 mld zł oszczędności.
Dodatkowo aż 89 proc. środków przyznanych Polsce ma trafić do krajowego przemysłu, co ma wzmocnić gospodarkę i sektor zbrojeniowy.
Krytyka programu i wątpliwości
Program SAFE budzi jednak także kontrowersje. Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego wskazuje, że dług zaciągany na 45 lat w obcej walucie może wiązać się z ryzykiem politycznym i finansowym.
Zwraca się uwagę m.in. na brak pewności co do przyszłego oprocentowania oraz możliwość wpływu instytucji zewnętrznych na warunki finansowania.
Weto prezydenta i konsekwencje dla programu
12 marca prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę wdrażającą program SAFE do polskiego prawa. Decyzja nie zablokowała inwestycji stricte wojskowych, ale ograniczyła możliwość finansowania zakupów dla innych służb, takich jak policja czy straż graniczna.
Prezydent wraz z prezesem Adam Glapiński proponował alternatywne rozwiązanie finansowania wydatków zbrojeniowych.
Program SAFE ma zmienić polską armię i gospodarkę
Rząd przekonuje, że środki z programu SAFE będą przełomowe dla modernizacji Sił Zbrojnych RP. Inwestycje obejmą zarówno sprzęt wojskowy, jak i infrastrukturę oraz technologie obronne.
Program ma jednocześnie wzmocnić europejski przemysł zbrojeniowy i zwiększyć potencjał gospodarczy państw członkowskich.