-
Nasięźrzał jest rośliną wymienianą w podaniach ludowych oraz źródłach etnograficznych dotyczących magii i symboliki roślin.
-
Jest to rzadka paproć z rodzaju Ophioglossum, objęta ochroną i rosnąca na wilgotnych łąkach oraz polanach, która odznacza się pojedynczym liściem z kłosem zarodnionośnym.
-
Roślina zajmuje istotne miejsce w polskiej kulturze ludowej, będąc opisywaną w dziełach takich jak cykl Oskara Kolberga, i pozostaje symbolem dawnych wierzeń oraz folkloru.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Czy to prawda, że warysz wrotycz i nasięźrzał
W księżycowej, źródłosłowej wodzie?
Już w to pono synod krakowski wjerzał
I wieść gruchnęła w narodzie.
Pisał do Marii Pawlikowskiej Julian Tuwim w 1923 r. na łamach czasopisma Skamander. Nic dziwnego, że Tuwim wspomina o magicznych właściwościach rośliny.
Moc wzbudzania miłości nasięźrzału
Nasięźrzał to jedna z najbardziej tajemniczych roślin występujących w Polsce. Jest niewielką paprocią z rodzaju Ophioglossum, a w naszym kraju rosną dwa jej gatunki. Choć z wyglądu jest bardzo niepozorna, od wieków budziła zainteresowanie ludzi i zajmowała szczególne miejsce w wierzeniach ludowych.
Dawniej uważano, że posiada magiczną moc wzbudzania miłości i szczęścia. Wierzono, że dziewczęta, które odpowiednio zerwą tę roślinę i będą ją nosić przy sobie, zyskają powodzenie u wybranego chłopca. Sama nazwa nasięźrzał wywodzi się od dawnego powiedzenia na się źrzeć, czyli patrzeć na siebie z miłością.
Gdzie znaleźć tajemniczy nasięźrzał?
Występuje w Europie, Azji, Afryce i Ameryce Północnej. Zwarty zasięg gatunku obejmuje w Europie obszar od Wysp Brytyjskich i Francji po południową Skandynawię, Polskę i łuk Karpat, na południu obejmując Bułgarię, Serbię i środkowe Włochy. W rozproszeniu spotykany jest jednak poza tym na całym kontynencie. W Polsce rośnie w rozproszeniu na terenie całego kraju, ale coraz mniej licznie.
Nasięźrzał rośnie przede wszystkim na wilgotnych łąkach, pastwiskach i leśnych polanach. Jest rośliną rzadką i objętą ochroną, dlatego nie wolno jej zrywać ani niszczyć. Osiąga zwykle od kilku do kilkunastu centymetrów wysokości i ma charakterystyczny pojedynczy liść, z którego wyrasta kłos zarodnionośny. Ze względu na swój nietypowy wygląd od dawna wzbudzał ciekawość botaników oraz miłośników przyrody.
Ma też osobliwe cechy – to gametofit – żyje pod ziemią, współżyje na zasadzie mykoryzy z grzybami, zachowując zdolności fotoautotroficzne w odsłoniętych częściach zawierających chlorofil.
Nasięźrzał nagle zniknął i jest narażony na wyginięcie
Roślina ta zajmuje również ważne miejsce w polskiej kulturze ludowej. Opisy dawnych zwyczajów związanych z nasięźrzałem można znaleźć w dziełach etnograficznych, np. w monumentalnym cyklu „Lud, jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy…” autorstwa Oskara Kolberga. Autor przytacza wierzenia i zaklęcia związane z poszukiwaniem tej niezwykłej rośliny oraz opisuje obrzędy mające zapewnić szczęście w miłości. Tradycje te zostały również omówione we współczesnych opracowaniach poświęconych symbolice roślin w kulturze ludowej.
Nasięźrzał był ważnym symbolem polskiego folkloru i dawnych wierzeń. Dziś jest przede wszystkim cennym elementem rodzimej przyrody i świadectwem tego, jak silnie natura była kiedyś związana z życiem i wyobraźnią ludzi.
Nasięźrzał w Polsce był gatunkiem częstym, jednak obecnie jest coraz rzadziej spotykany z powodu degradacji siedlisk, przede wszystkim ich osuszania i intensywnego nawożenia. Został umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski jako gatunek narażony na wyginięcie. Od 2004 r. jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.