Niemiecki dziennik: Polskę ogarnęła „lalkomania”

„Polskę ogarnęła lalkomania” – pisze niemiecki dziennik „Sueddeutsche Zeitung” w internetowym wydaniu. Korespondentka gazety Viktoria Grossmann pisze o ogromnym zainteresowaniu powieścią Bolesława Prusa z drugiej połowy XIX wieku w związku z niemal równoczesnym ukazaniem się serialu Netflixa na jej podstawie, a także pełnometrażowego filmu.

„’Lalka’ bez cienia przesady uchodzi za jedną z najważniejszych i najbardziej znanych powieści w historii polskiej literatury. Powstała w czasach, gdy Polska nie istniała jako państwo, ale za to w większym stopniu jako przestrzeń kultury. To właśnie sprawia, że ta książka jest tak ważna do dziś. Wszyscy ją czytali – to lektura obowiązkowa w szkołach – więc każdy może się wypowiedzieć. A nawet niemieccy sąsiedzi: akurat rok temu ukazał się nowy niemiecki przekład powieści nakładem szwajcarskiego wydawnictwa Kampa” – zauważa Grossmann.

„Narodowa świętość”

Według niej powieść ta jest nie tylko historią miłosną i portretem społecznym epoki, lecz także „czymś w rodzaju narodowej świętości, w której, być może jak w niewielu innych dziełach, zawiera się polska dusza”. To właśnie – zdaniem autorki – tłumaczy gorące spory wokół nowych ekranizacji. Wypowiedział się nawet premier Donald Tusk, który na X zaapelował: „Każdy ma prawo do swojej oceny, tylko błagam: nie pozabijajmy się przy tej okazji”.

W opinii niemieckiej dziennikarki „Lalka” jest „czymś znacznie więcej niż historią niespełnionej miłości”. „Nawet określenie jej mianem powieści obyczajowej nie oddaje w pełni bogactwa tego dzieła. Bohaterowie są zbyt złożeni i wielowymiarowi, by zamknąć ich w prostych interpretacjach. To właśnie oni od pokoleń prowokują kolejne odczytania, spory i reinterpretacje” – czytamy.

„Prus kreśli panoramiczny obraz warszawskiego społeczeństwa: biednych i bogatych, ludzi pobożnych i hulaków. Realistyczny opis rzeczywistości niejednokrotnie przechodzi przy tym w ostrą satyrę” – dodaje Grossmann. Jej zdaniem powieść jest fascynująca także z perspektywy historycznej: „Łęcka czyta Zolę, a przyjaciel Wokulskiego, Ignacy Rzecki, śledzi najnowsze polityczne plany Bismarcka”.

Lektura na niepewne czasy

Być może – jak ocenia – powrót zainteresowania „Lalką” wiąże się ze współczesnym poczuciem niepewności i gwałtownymi zmianami. „W takich czasach ucieczka w obszerną powieść i świat minionej epoki, z jej dawnymi troskami i nadziejami, wydaje się szczególnie kusząca. Kto chce, może dostrzec w „Lalce” opowieść o przełomie, niepewności i kształtowaniu się nowego porządku społecznego. Można jednak równie dobrze pominąć te konteksty i po prostu zanurzyć się w niezwykłej historii miłosnej” – dodaje.