W Krajowym Rejestrze Długów (KRD) figuruje niemal 2 mln zadłużonych konsumentów, którzy mają do oddania w sumie 40,2 mld zł. Najwyższe przeciętne zadłużenie przypada na osoby między 36. a 65. rokiem życia – wynosi 26,7 tys. zł. W tej grupie jest prawie 1,2 mln niesolidnych płatników, a ich łączne zaległości sięgają 31,2 mld zł. Z kolei łączne zadłużenie osób w wieku 65 plus to 3,2 mld zł. Więcej, bo 5,8 mld zł muszą zwrócić osoby do 35. roku życia. W tej najmłodszej grupie w KRD widnieje ponad pół miliona dłużników, a w najstarszej – 190,2 tys.
KRD zwraca uwagę, że każda grupa wiekowa ma swoją specyfikę, dlatego w negocjatorzy muszą w rozmowie dobierać argumenty i sposób działania do tego, w jakim momencie życia się ona znajduje. Inaczej rozmawia się z młodą osobą, która dopiero buduje swoją samodzielność finansową, inaczej z kimś w wieku produkcyjnym, kto ma wiele stałych zobowiązań, a jeszcze inaczej z seniorem, dla którego najważniejsze są bezpieczeństwo i przewidywalność domowego budżetu.
Młodzi korzystają z odroczonych płatności
Jeśli chodzi o najmłodszych dłużników, to jeszcze kilka lat temu negocjatorzy jako przykłady zakupów, które wpędzają ich w problemy, podawali głównie drogie telefony, konsole i markowe ubrania. Okazuje się, że niewiele się w tej kwestii zmieniło, bo do windykacji wciąż trafiają raty za najnowsze smartfony, smartwatche, komputery i inne produkty z wyższej półki. Zdarza się, że młodzi ludzie nie są w stanie zapłacić już pierwszej raty za najnowszy model telefonu, nie mówiąc o kolejnych.
KRD zwraca uwagę na pojawienie się zupełnie nowego zjawiska – najmłodsi odkładają zapłatę za zwykłe, codzienne zakupy. Korzystają z odroczonych płatności za zakupy internetowe w ramach indywidualnie przyznanego limitu, które trzeba uregulować w ciągu 30 dni. W ten sposób finansują jedzenie z restauracji, zakupy w drogeriach czy sieciowych sklepach odzieżowych (i to tych tańszych). Pojedyncza kwota 35 zł za pizzę, 40 zł za kebab, czy 70 zł sukienkę nie wygląda alarmująco, ale gdy takich zakupów robi się kilkadziesiąt, a nie idzie za tym spłata, zaległości szybko zaczynają się piętrzyć.
Negocjatorzy Kaczmarski Inkasso podają przykład młodego dłużnika, który miał 30 takich spraw, na łączną kwotę 2 tys. zł. Gros stanowiły właśnie rachunki za jedzenie.
– Młodzi różnią się od innych pokoleń tym, jak reagują na kontakt w sprawie długu. Kiedy do dwudziestolatków dzwoni firma windykacyjna, szybko sprawdzają w Internecie i przez sztuczną inteligencję, co może ich czekać. Błyskawicznie zyskują wiedzę o możliwych skutkach opóźnień, jak problemy z późniejszym uzyskaniem finansowania w banku. Nie oznacza to jednak, że chętnie i szybko regulują zaległości. Zwykle czekają biernie do końca, a kiedy sprawa jest „na ostrzu noża”, proszą rodziców, aby za nich zapłacili. I oni to robią – mówi Jakub Kostecki, wiceprezes Zarządu firmy windykacyjnej Kaczmarski Inkasso.
Starsi nie żałują na luksusy
Nieco inaczej wyglądają rozmowy z osobami w wieku 36–65 lat, które odpowiadają za ponad trzy czwarte wartości zadłużenia. Największą średnią zaległość ma grupa 46–55 lat – aż 30,7 tys. zł na osobę. To etap życia, na którym kumuluje się wiele wydatków: mieszkanie lub dom, raty kredytów, samochód, potrzeby dzieci, wakacje, wyposażenie gospodarstwa domowego.Negocjatorzy spotykają pożyczki po kilkadziesiąt tysięcy złotych, które klienci przeznaczyli np. na remont mieszkania, który nie był konieczny i nie było ich na niego stać, ale bardzo chcieli podnieść standard. Do tego dochodzą raty za pralki najnowszej generacji czy drogie odkurzacze. Zdarzają się również kosztowne produkty osobistego użytku, bez których można się obejść. W pamięci negocjatora utkwiła m.in. suszarka do włosów za 2 tys. zł, a nawet pokrowiec do niej za kilkaset złotych. Całość na raty, których klientka nie była w stanie regulować, bo nie pozwalały jej na to zarobki. Była też kobieta, która zrealizowała swoje marzenie o torebce Louis Vuitton za 4 tys. zł. Nie udźwignęła jednak spłaty.
– Osoby w wieku 36-65 lat zazwyczaj są świadome, że mają dług. Znają też swoje prawa i znacznie częściej niż najmłodsi chcą rozmawiać o szczegółach sprawy. Negocjator musi więc być precyzyjny, bo każda nieścisłość może prowadzić do podważania stanu faktycznego. Problemem bywa natomiast podejście do terminu płatności. Jeśli rata przypada ostatniego dnia miesiąca, a pensja wpływa dziesiątego, część dłużników zakłada, że po prostu odda po wypłacie. Kilka czy kilkanaście dni opóźnienia z ich punktu widzenia nie robi różnicy. Jeżeli jednak takich zobowiązań mają kilka, każde kolejne przesunięcie zaczyna obciążać następny miesiąc – tłumaczy Jakub Kostecki.