Termin uruchomienia pierwszego bloku, zapisany w Programie Polskiej Energetyki Jądrowej (PPEJ) na 2033 r., nie zostanie dotrzymany. Jak wynika z komunikatu NIK, przesunięto go na 2036 r., ale ustalenia kontroli wskazują na ryzyko jeszcze większego opóźnienia.
Polski atom z opóźnieniem. NIK wskazuje ryzyko dla terminu
Kontrola objęła działania od stycznia 2020 r. do 30 września 2024 r. Izba oceniła, że większość zadań ministra właściwego do spraw energii i Państwowej Agencji Atomistyki wykonano zgodnie z założeniami. W samym programie zabrakło jednak istotnych elementów. PPEJ nie określał podstawowych zadań dla spółki Polskie Elektrownie Jądrowe, czyli inwestora, oraz Pełnomocnika Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej. Zdaniem NIK te braki przyczyniły się do wydłużania terminów. Program był też niespójny z Polityką Energetyczną Polski do 2040 r.
Izba wskazała ponadto, że w momencie przejęcia wszystkich udziałów PEJ przez Skarb Państwa w 2021 r. spółka nie była organizacyjnie ani kadrowo przygotowana do roli inwestora.
Technologię wybrano wcześniej niż model finansowania
Rząd zatwierdził wybór amerykańskiej technologii w 2022 r. Jak przypomina NIK, uzasadniano go przesłankami polityczno-gospodarczymi. Model finansowo-biznesowy programu powstał dopiero dwa lata później.
Nie dotrzymano też zaplanowanego na 2022 r. terminu podpisania umowy na projektowanie, dostawy i budowę elektrowni, tzw. EPC. Decyzję środowiskową uzyskano z niemal rocznym opóźnieniem, a inżynierię finansową opracowano trzy lata po terminie.
Częste zmiany na stanowiskach. NIK wytyka braki kadrowe
W badanym okresie funkcję pełnomocnika rządu sprawowało sześć osób. Tyle samo kierowało pracami zarządu PEJ. Według NIK częste zmiany personalne utrudniały terminową realizację inwestycji.
Zatrudnienie w PEJ wzrosło ze 118 osób pod koniec 2019 r. do 430 w połowie 2024 r. Spółka nie miała jednak strategii zarządzania zasobami ludzkimi ani określonego dopasowania zatrudnienia do harmonogramu prac.
Co zmieniono po kontroli? Aktualizacja programu i działania PEJ
NIK zaleciła m.in. aktualizację i uspójnienie dokumentów strategicznych. Po zakończeniu kontroli rząd 29 września przyjął uchwałę w sprawie aktualizacji PPEJ. Państwowa Agencja Atomistyki wdrożyła działania naprawcze w 2025 r.
PEJ wdrożyła część rekomendacji i pracuje nad kolejnymi. Spółka poinformowała o rozpoczęciu współpracy z Prokuratorią Generalną w celu ochrony interesów projektu i Skarbu Państwa. Opracowuje również strategię zarządzania zasobami ludzkimi.