16 października Europejskie Stowarzyszenie Sędziów (EAJ) wydało oświadczenie, w którym odniosło się do obecnej sytuacji polskiego Trybunału Konstytucyjnego. Do jego treści odniosło się m.in. Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”, które jest członkiem EAJ.
Spór wokół TK. Europejskie Stowarzyszenie Sędziów o obowiązku Polski
W swojej publikacji EAJ ponownie wyraziło „zaniepokojenie sytuacją w Trybunale Konstytucyjnym w Polsce”. „Obecnie już nie czterech, lecz pięciu sędziów wybranych przez Sejm nie może objąć stanowisk sędziowskich w Trybunale z powodu działań obstrukcyjnych podejmowanych przez Prezydenta RP oraz Prezesa Trybunału Konstytucyjnego” – zwrócono uwagę.
Wskazano także, że „bezprawność tej sytuacji została potwierdzona w postanowieniu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) z 5 maja 2026 r”.. Dodano, że ETPC zobowiązał wówczas Polskę „do zapewnienia, aby właściwe organy państwowe nie utrudniały sędziom Trybunału Konstytucyjnego wybranym przez Sejm objęcia i wykonywania obowiązków sędziowskich”.
„EAJ ponownie przypomina polskim władzom, że wdrażanie orzeczeń ETPC jest obowiązkiem państwa członkowskiego Rady Europy. Ponadto Komisja Wenecka w opinii przyjętej podczas 148. sesji plenarnej w dniach 9–10 października 2026 r. również podkreśliła konieczność umożliwienia prawidłowo wybranym sędziom wykonywania ich obowiązków” – dodano.
EAJ: Prezydent i prezes TK „doprowadzili do kryzysu konstytucyjnego”
Przekazano też, że działania polskiego prezydenta i prezesa Trybunału Konstytucyjnego, „polegające na uniemożliwianiu sędziom prawidłowo wybranym przez Sejm zasiadania w Trybunale Konstytucyjnym, oznaczają, że Trybunał nadal należy uznawać za organ, który nie został prawidłowo ukonstytuowany”.
W ocenie EAJ „obaj urzędnicy doprowadzili do kryzysu konstytucyjnego, który negatywnie wpływa na prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości w Polsce”. Wezwano też polskie władze, a w szczególności prezydenta oraz prezesa TK „do pełnego wykonania orzeczenia ETPC, a tym samym do rozwiązania tej całkowicie niedopuszczalnej sytuacji”.
„Trybunał Konstytucyjny nie jest obecnie w stanie prawidłowo funkcjonować, co pozbawia obywateli ochrony ich podstawowych praw i wolności. Są one zagwarantowane na poziomie krajowym i konstytucyjnym właśnie przez Trybunał Konstytucyjny. Dalsza bezczynność doprowadzi do pogłębienia kryzysu konstytucyjnego w Polsce” – dodano.
EAJ zaapelowało też do organów międzynarodowych, które są odpowiedzialne za przestrzeganie standardów niezależności sądownictwa „o współpracę i udzielenie wsparcia w tej sprawie”.