-
W nowej klasyfikacji ornitologicznej AviList jerzyk nepalski oraz jerzyk mały zostały połączone w jeden gatunek o nazwie łacińskiej Apus affinis.
-
Jerzyk mały, będący szeroko rozprzestrzenionym gatunkiem w Afryce i Azji, charakteryzuje się zmiennością geograficzną, która pozwala na wydzielanie go w formie podgatunkowej.
-
Na aktualnej liście Komisji Faunistycznej w Polsce odnotowano obecność trzech gatunków jerzyków: jerzyka zwyczajnego, jerzyka bladego oraz jerzyka alpejskiego.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
W świecie ornitologii nawet dobrze znane gatunki mogą po latach zmienić swoje miejsce w systematyce. Dobrym, a zarazem najnowszym przykładem takiej zmiany jest jeden z najpożyteczniejszych ptaków, uwielbiany niemal przez wszystkich. Jerzyk nepalski został połączony w jeden gatunek z jerzykiem małym. Zamiast dwóch gatunków przyjęto jeden: Apus affinis, czyli jerzyk mały.
Zmiana w klasyfikacji ornitologicznej nie oznacza jednak, że ptaki wcześniej określane jako jerzyki nepalskie nagle przestały się różnić od swoich krewniaków. Chodzi o inne cechy. Samo odmienne ubarwienie albo różnice w długości skrzydeł czy ogona nie przesądzają o odrębności gatunkowej. Znaczenie mają również pochodzenie populacji, ich historia ewolucyjna, przepływ genów oraz ewentualne utrzymywanie się odrębności w miejscach, gdzie ich zasięgi się stykają.
Podobne ptaki, ale niełatwe rozgraniczenie
Jerzyk mały jest szeroko rozprzestrzeniony w Afryce i południowej części Azji. Jerzyk nepalski występuje przede wszystkim w Azji Południowej i Wschodniej. Obie formy należą do rodziny jerzykowatych i prowadzą typowy dla tej grupy powietrzny tryb życia.
Przy ich rozróżnianiu specjaliści zauważają różnice w proporcji ciała, kształtach ogonów i wyglądzie kupra. Jerzyk nepalski opisywany był zazwyczaj jako forma przeciętnie większa, o głębiej wciętym ogonie i węższym białym pasie na kuprze. O zmianie w nazewnictwie zdecydowały prawdopodobnie różnice odzwierciedlające odrębne linie ewolucyjne czy zmienność geograficzną w obrębie jednego gatunku.
W przypadku jerzyka nepalskiego i jerzyka małego istotne były trudności w jednoznacznym rozgraniczeniu obu form oraz pytania dotyczące ich rozmieszczenia.
-
Jerzyki ciągle wracają w te same miejsca. Jeden kraj ma specjalne cegły
-
Te ptaki kochają niemal wszyscy. Pomagają w walce z trudnym przeciwnikiem
Po połączeniu gatunkowym jerzyk nepalski nie znika jednak z obrazu różnorodności biologicznej. Forma A. nipalensis może być nadal wyróżniana na poziomie podgatunkowym, jeżeli przyjęta klasyfikacja uznaje ją za geograficznie odrębną populację w obrębie szerszego gatunku.
Jakie jerzyki występują w Polsce?
W Polsce widujemy przede wszystkim jerzyka zwyczajnego (Apus apus). Zwłaszcza latem widzimy go szybującego z dużą prędkością w powietrzu. Ale na krajowej liście ptaków są również dwa inne gatunki jerzyków. Według listy Komisji Faunistycznej, zaktualizowanej 1 czerwca 2026 r., są to trzy gatunki.
Jerzyk blady to gatunek podobny do jerzyka zwyczajnego, ale zwykle jaśniejszy, z bardziej kontrastowym, łuskowatym wyglądem głowy i spodniej strony ciała. Jego głos również pomaga w identyfikacji. W Polsce jest stwierdzany sporadycznie, a nie jako regularny gatunek lęgowy. Ptak ten występuje głównie w południowej Europie, a także w północno-zachodniej Afryce (np. Maroko, Algieria, Egipt, Mauretania), na Maderze, Wyspach Kanaryjskich oraz na Bliskim Wschodzie i w Azji – po Pakistan.
Znacznie większy od jerzyka zwyczajnego jest jerzyk alpejski. W locie wyróżnia się białym brzuchem i ciemną przepaską na piersi. To bardzo efektowny ptak, którego obserwacje w Polsce należą do rzadkości. Ale i takie odnotowano. Ptak jest jednak zaliczany do jerzyków, ale nie do tego samego rodzaju, co reszta.
Zgodnie z najnowszą zmianą ornitologiczną wyróżnia się 18 gatunków jerzyków z rodzaju Apus.