W sobotę tuż po godzinie 15 na Rynku Głównym w Krakowie, a potem na jednej z głównych ulic prowadzących ze Starego Miasta rozegrały się sceny jak z najczarniejszego koszmaru. 24-letni Michał Oksiński strzelał do przechodniów. Sześciu pozbawił życia, a 16 ranił.
Zdaniem prokuratury oddał „co najmniej kilkadziesiąt, być może nawet kilkaset strzałów”. W jego samochodzie znaleziono łącznie cztery sztuki broni, w tym dwa karabiny AR-15 oraz dwa pistolety. Ponadto 24-latek przywiózł do Krakowa kilkaset sztuk amunicji – ustalili śledczy.
Michał Oksiński miał pozwolenie na broń i to od stycznia tego roku. Jak przekazał Interii rzecznik Prokuratury Krajowej prok. Przemysław Nowak, pozwolenie obejmowało pistolet 9 mm i karabinek 5,56 mm, a pierwszy egzemplarz broni 24-latek nabył 6 marca.
Czy polski system wydawania pozwoleń na broń jest wystarczająco szczelny – skoro niespełna rok po tym, jak Michał Oksiński przeszedł m.in. badanie psychologiczne, mordował ludzi na ulicach Krakowa?
Pozwolenia na broń. „System wymaga głębokiej przebudowy”
– Obecny system jest źle skonstruowany i wymaga głębokiej przebudowy – uważa Artur Dubiel, ekspert ds. bezpieczeństwa, były żołnierz i funkcjonariusz, wykładowca WSB Merito.
– Kategorie pozwoleń – na przykład sportowe czy kolekcjonerskie – tworzą pewnego rodzaju iluzję. Tymczasem mówimy o broni niosącej dokładnie takie samo śmiertelne zagrożenie – mówi Interii.
Na czym polega owa iluzja? Osoby, które uzyskują dostęp do broni w celach: sportowych, kolekcjonerskich, łowieckich czy szkoleniowych nie muszą przechodzić badań okresowych.
Aktualnie jest to konieczne wyłącznie w przypadku osób, które otrzymują pozwolenie na broń w celu ochrony osobistej lub ochrony osób i mienia.
Tymczasem broń kolekcjonerska, myśliwska czy sportowa, a wszystko wskazuje na to, że właśnie tą trzecią podczas ataku posługiwał się Michał Oksiński – może tak samo siać spustoszenie i śmierć.
– Broń sportowa różni się od broni bojowej brakiem możliwości prowadzenia ognia seryjnego. Wersje cywilne mogą strzelać jedynie ogniem pojedynczym, czyli po każdym naciśnięciu spustu pada jeden strzał. Ale osoba dobrze wyszkolona potrafi strzelać tak szybko ogniem pojedynczym, że ktoś może pomylić to z serią – mówi Interii Grzegorz Cichy Mikołajczyk, były dowódca zespołu szturmowego antyterrorystów i praktyk ds. bezpieczeństwa.
Dostęp do broni. Kategorie do likwidacji?
Zdaniem Artura Dubiela aktualny podział na kategorie powinien zostać zlikwidowany.
– Przepisy powinny w prosty sposób określać prawo dostępu do broni bądź jego brak – mówi Dubiel
– Kluczowy jest jednak stały nadzór nad osobami, które takie uprawnienia otrzymały – ze szczególnym uwzględnieniem badań lekarskich i psychologicznych – wskazuje.
Zdaniem specjalisty wszyscy posiadacze broni powinni podlegać okresowym kwalifikacjom, na czele z badaniami psychologicznymi.
– Powtarzanie takich badań pozwoliłoby wykryć zaburzenia psychiczne, które mogą pojawiać się z czasem, np. po dwóch latach od uzyskania pozwolenia – wskazuje.
– Kwestią do dyskusji pozostaje częstotliwość. Czy badania powinny odbywać się co rok czy np. co trzy lata, czy w okresach uzależnionych od indywidualnego profilu. Oprócz badań psychologicznych konieczny jest także rzetelny cykliczny egzamin teoretyczny i praktyczny – wylicza.
Zdaniem Dubiela, także procedury orzecznicze powinny zostać przesunięte „pod bezpośredni nadzór MSWiA”.
– Orzecznictwo wymaga bowiem pełnej odpowiedzialności za decyzję, podpis i pieczątkę lekarza – podkreśla.
Zużywanie amunicji poza kontrolą
Z kolei były antyterrorysta zwraca uwagę na jeszcze jeden istotny aspekt. Dotyczy on zużywanej amunicji.
Jak mówi Grzegorz Cichy Mikołajczyk, posiadacze broni kolekcjonerskiej, myśliwskiej czy sportowej mogą nabywać amunicję w nieograniczonych ilościach.
Limitu nie ma także w przypadku prowadzenia działalności w zakresie ochrony osób i mienia. Jednak w tym drugim przypadku ścisłej kontroli podlega zużycie tej amunicji. Zajmuje się tym Wydział Postępowań Administracyjnych policji.
– W przypadku kontroli muszę udowodnić, na co została zużyta amunicja w jakiej ilości, czy faktycznie na strzelnicy i czy mam na to potwierdzenie. W strzelectwie sportowym nie ma takich rygorów. Kupujesz amunicję i po prostu strzelasz – dodaje.
Tymczasem jak wynika z danych Komendy Głównej Policji, to właśnie pozwolenia na broń do celów kolekcjonerskich i sportowych wydawano w minionym roku najczęściej.
W 2025 r. wydano w sumie 50 709 pozwoleń, w tym ponad 21 tys. na broń kolekcjonerską oraz ponad 17 tys. na broń do celów sportowych.
Prywatny arsenał w bloku lub mieszkaniu
Ponadto rozmówcy Interii wskazują, że powinniśmy zrewidować także prawo umożliwiające gromadzenie prywatnych arsenałów w domach i mieszkaniach.
Już raport NIK wskazywał, że tak naprawdę nie wiadomo, ile osób w Polsce ma pozwolenie na broń. Jak to możliwe? W oficjalnych statystykach ujmowana jest liczba wydawanych pozwoleń na broń, a nie jej posiadaczy. „Jeśli więc np. Jan Nowak uzyskał trzy pozwolenia, to w policyjnych statystykach figurował jako trzy osoby” – wskazano.
– Mieszkańcy bloku w Ostrowcu Świętokrzyskim zapewne nie mieli pojęcia, że w ich bloku zgromadzono pokaźną kolekcję broni i amunicji – mówi Interii Artur Dubiel.
– Ale takich miejsc w Polsce jest więcej. Nie twierdzę, że każdy właściciel podobnej kolekcji stanowi zagrożenie. Musimy jednak zadać sobie pytanie, czy mieszkanie w bloku bądź dom jednorodzinny są odpowiednim miejscem na magazynowanie prywatnych arsenałów – mówi.
Statystyki wystrzeliły. Ponad 900 tys. sztuk broni na prywatny użytek
W ostatnich latach statystyki wystrzeliły. Jak wskazała Najwyższa Izba Kontroli (NIK) liczba pozwoleń na broń do celów cywilnych wydawanych przez policję wzrosła niemal o 200 proc. – z ponad 15 tys. w 2020 r. do prawie 46 tys. w 2024 roku.
Przybyło też jednostek broni rejestrowanych przez osoby fizyczne – z ponad 587 tys. w 2020 roku do ponad 930 tys. w 2024 roku.
„Broni coraz więcej, nadzór niekompletny” – wskazuje istotę sprawy NIK. Raport na ten temat pojawił się w maju tego roku. Kontrolerzy wyliczali w nim wiele słabych punków w prawie regulującym dostęp do broni.
Wśród nich pojawiła się także kwestia broni czarnoprochowej, która nie wymaga zezwolenia. Choć jak wskazali kontrolerzy energia pocisku wystrzelonego z takiej broni jest bardzo często porównywalna lub nawet większa od współczesnych modeli broni palnej. W Polsce dochodziło do morderstw z użyciem tej pierwszej.
Istniejące luki w prawie regulującym dostęp do broni i nadzór nad nią „mogą w rzeczywisty sposób negatywnie wpływać na bezpieczeństwo obywateli”. I nie jest to publicystyczna teza, ale wnioski do jakich doszli kontrolerzy kluczowej państwowej instytucji.
Potrzeba było tragedii w Krakowie, by władze naprawdę dostrzegły problem. Resort spraw wewnętrznych i administracji przeanalizuje ustawę o broni i amunicji z 1999 roku – zapowiedział właśnie wiceminister MSWiA Wiesław Leśniakiewicz. W planach jest m.in. stworzenie rejestru broni czarnoprochowej i wprowadzenie obowiązkowych badań okresowych dla wszystkich posiadaczy broni.
Jolanta Kamińsla-Samolej ([email protected])