Wszystko zaczęło się w 2003 roku, kiedy to na Ibizie po raz pierwszy zaobserwowano połoza podkowiastego (Hemorrhois hippocrepis). Gad wprawdzie może być pożyteczny, bo zjada myszy i inne węże, jednak zdecydowanie więcej przynosi szkód.
W ciągu ponad dwudziestu lat na dobre zadomowił się na Ibizie, zajmując jej 90 proc. powierzchni. W minionym roku brytyjski tabloid „Daily Star” informował o przestraszonych turystach, którzy w popłochu uciekali z wody, widząc metrowego osobnika.
– Nie wiedziałem, że węże potrafią pływać! – słyszymy w filmiku zamieszczonym na profilu dziennika na portalu X.
Połoz podkowiasty nie zagraża ludziom, choć może ukąsić. Nie jest jednak jadowity. Sen z powiek spędza natomiast biologom. Nie on jeden, bo na Ibizie – a z czasem na pozostałych wyspach z archipelagu Balearów – pojawiło się mnóstwo innych węży stanowiących zagrożenie dla gatunków endemicznych (występujących wyłącznie na danym obszarze – przyp. red.).
Zielony gad w niebezpieczeństwie
Jaszczurka murówka z gatunku Podarcis pityusensis to wdzięczna nazwa zielonego gada będącego endemitem Ibizy i okolicznych wysp. To właśnie jej najbardziej zagraża nieproszony gość, który dzięki wysokim zdolnościom adaptacyjnym bardzo dobrze odnalazł się na Balearach.
Według badań opublikowanych w czasopiśmie European Journal of Wildlife Research w 2017 roku, jaszczurka murówka stanowiła wówczas około 56 proc. ofiar węża podkowiastego. Co więcej, jest gatunkiem sklasyfikowanym przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) jako zagrożony wyginięciem. Od 2010 roku populacja jaszczurek miała zmniejszyć się o połowę. Inwazja węży może przyspieszyć ten proces.
– Oczekuje się, że oba te zjawiska znacząco zmniejszą całkowitą różnorodność genetyczną, fenotypową i taksonomiczną tej linii ewolucyjnej jaszczurek – czytamy w publikacji naukowców na platformie Oxford Academic. Szacuje się, że Hemorrhois hippocrepis może skolonizować Ibizę do 2028 roku.
Skąd węże na hiszpańskich wyspach?
Węże na Balearach nie znalazły się przypadkowo. Pomógł im w tym człowiek. Jak poinformował w rozmowie z Polską Agencją Prasową lokalny biolog Palombar Pedro Alves, połoz podkowiasty dotarł na Ibizę transportem morskim z Półwyspu Iberyjskiego lub Afryki Północnej.
Pierwsze osobniki przywędrowały najprawdopodobniej wraz z ładunkiem drzew oliwnych, kryjąc się w ich bryłach korzeniowych. Szturmem opanowały Ibizę, a dzięki umiejętności pływania rozprzestrzeniły się na pobliskie wyspy, m.in. Formenterę czy Pitiuzy. Ich obecność odnotowano również na Majorce.
Palombar Pedro Alves zaapelował do lokalnych władz o jak najszybsze uruchomienie programu ochrony endemitów. Pewne kroki podjęto już w 2016 roku, kiedy to na Ibizie rozmieszczono specjalne pułapki na gady.
Główną instytucją odpowiedzialną za działania na rzecz fauny Balearów jest COFIB (Consorcio para la Recuperación de la Fauna de las Islas Baleares). Dzięki jej pracownikom na Ibizie i Formenterze odłowiono ponad 4400 inwazyjnych węży, utworzono specjalne zabezpieczenia dla jaszczurek i rozpoczęto współpracę z zoo w Barcelonie nad hodowlą zachowawczą Podarcis pityusensis.