-
Arktyka ociepla się niemal cztery razy szybciej niż reszta świata, co wynika m.in. z odsłaniania ciemniejszych powierzchni lądu i morza po roztopach lodu.
-
Nowa strategia Unii Europejskiej zakłada rozwój energetyki wodnej, wiatrowej i geotermalnej w celu zastąpienia zanieczyszczających środowisko generatorów dieslowskich.
-
Region arktyczny stanowi strategiczne źródło surowców niezbędnych dla europejskiej transformacji, w tym miedzi, niklu, kobaltu oraz pierwiastków ziem rzadkich.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Arktyka staje się dla Europy coraz ważniejszym źródłem energii i surowców. Komisja Europejska przedstawiła właśnie nową strategię dla tego regionu. Dokument zapowiada inwestycje w odnawialne źródła energii, połączenia elektroenergetyczne, transport i wydobycie metali. Jednocześnie uznaje przyspieszone ocieplenie za zagrożenie dla mieszkańców oraz miejscowych ekosystemów.
Topnienie lodu i zmiany pogody utrudniają życie lokalnym społecznościom, ale ułatwiają dostęp do części złóż i szlaków żeglugowych. Unia chce wykorzystać nowe możliwości, nie pogłębiając szkód. Czy uda się pogodzić oba cele, zależy od szczegółów inwestycji, ocen środowiskowych i zgody mieszkańców.
Co właściwie Unia chce budować w Arktyce?
Strategia wskazuje przede wszystkim energetykę wodną, wiatrową i geotermalną oraz produkcję wodoru z wykorzystaniem odnawialnego prądu. W części arktycznych miejscowości energia nadal pochodzi z generatorów zasilanych olejem napędowym, który trzeba dowozić z daleka. Zastąpienie go miejscową produkcją prądu może ograniczyć zarówno emisje, jak i zależność od dostaw paliwa. Nie oznacza to jednak, że każda osada może po prostu postawić wiatrak i zrezygnować z generatora.
Na dalekiej północy zimą przez wiele tygodni brakuje światła słonecznego, a silne mrozy utrudniają pracę urządzeń. W zależności od miejsca potrzebne są magazyny energii, awaryjne źródła zasilania albo połączenia z większą siecią. Dlatego Komisja zapowiada także rozwój infrastruktury, bez której nowe elektrownie nie dostarczą stabilnego prądu. Produkcja energii i możliwość jej przesłania to dwa osobne zadania.
Jednym z przykładów jest linia Aurora o napięciu 400 kilowoltów, łącząca północną Finlandię ze Szwecją. Według opisu strategii Komisji Europejskiej pierwsze połączenie, uruchomione w styczniu 2026 r., ma zdolność przesyłu 800 megawatów. Planowana Aurora Line 2 ma dodać kolejne 1000 megawatów w pierwszej połowie lat 30. Takie linie pozwalają wymieniać energię między krajami, gdy wiatr lub zapotrzebowanie na prąd zmieniają się po obu stronach granicy.
Komisja wymienia również Grenlandię, gdzie chce wspierać zastępowanie generatorów dieslowskich odnawialnymi źródłami energii. Grenlandia nie należy do Unii, ale pozostaje autonomicznym terytorium Królestwa Danii.
Metale dla baterii i sieci energetycznych
Drugą częścią planu jest dostęp do surowców. W regionie znajdują się złoża miedzi, niklu, kobaltu i pierwiastków ziem rzadkich, wykorzystywanych między innymi w urządzeniach elektrycznych, turbinach i elektronice. Dla Unii to kwestia bezpieczeństwa dostaw: wiele materiałów potrzebnych do budowy nowej energetyki sprowadza się dziś z odległych krajów, a przetwarzanie części z nich jest skoncentrowane u niewielu dostawców.
Wśród projektów wymienionych w strategii znalazły się Sakatti w Finlandii, ReeMAP w Szwecji i Nussir w Norwegii. Sakatti ma dostarczać między innymi miedź i nikiel, ReeMAP zakłada odzyskiwanie pierwiastków ziem rzadkich oraz fosforu z odpadów po przerobie rudy żelaza, a Nussir dotyczy miedzi.
Kopalnie wymagają dróg, energii i gospodarki odpadami, a prace mogą kolidować z hodowlą reniferów, rybołówstwem czy użytkowaniem ziemi przez rdzenne społeczności. Dlatego w strategii pojawia się zasada wcześniejszej zgody zainteresowanych społeczności na działania, które ich dotyczą. Korzyści gospodarcze z kopalni i jej lokalne koszty nie zawsze przypadają tym samym ludziom.

Region ociepla się niemal cztery razy szybciej
Arktyka jest szczególnie wrażliwa na zmianę klimatu. Gdy znika jasny śnieg i lód, odsłania się ciemniejsza powierzchnia morza lub lądu, która pochłania więcej promieniowania słonecznego. To dodatkowo przyspiesza ocieplenie.
Region ogrzewa się niemal cztery razy szybciej niż średnia globalna. Ma to konsekwencje wykraczające poza daleką północ: topnienie lądowych lodowców podnosi poziom mórz, a zmiany w Arktyce wpływają na warunki pogodowe i ekosystemy. Nie każda zależność jest równie dobrze poznana, dlatego strategia przewiduje rozwój obserwacji i badań.
W dokumencie Unia podtrzymuje cel neutralności klimatycznej w 2050 r. i redukcji emisji netto o 90 proc. do 2040 r. Zapowiada też przeciwdziałanie inwestycjom w złoża ropy, gazu i węgla, które zagrażają arktycznym ekosystemom. Strategia nie wprowadza jednak automatycznego zakazu wydobycia paliw kopalnych we wszystkich państwach regionu.
Jak odnotowała agencja Reuters, w nowym dokumencie nie powtórzono wprost wcześniejszej zapowiedzi zabiegania o międzynarodowy, prawnie wiążący zakaz dalszego rozwoju arktycznego wydobycia węglowodorów. Unijni urzędnicy tłumaczyli zmianę trudniejszą sytuacją geopolityczną. Część państw Arktyki nadal traktuje wydobycie ropy i gazu jako ważne źródło dochodów.

Mieszkańcy Arktyki nie chcą być dodatkiem do planu
Nowa strategia obejmuje cztery dziedziny: bezpieczeństwo, klimat, gospodarkę i ludzi. Komisja zapowiada współpracę z samorządami, młodzieżą oraz przedstawicielami ludów rdzennych, a także inwestycje w szkolenia i miejsca pracy. Arktyka nie jest pustym obszarem na mapie surowców. Mieszkają tam społeczności, takie jak żyjący w Finlandii, Szwecji i Norwegii Sami czy grenlandzcy Inuici, dla których ziemia, morze i sezonowe wędrówki zwierząt są podstawą utrzymania.
Według Komisji w arktycznej części państw członkowskich mieszka ponad pół miliona obywateli Unii. Bruksela podaje, że na lata 2021-2027 przewidziano miliard euro środków polityki spójności związanych z regionem, a na badania polarne i innowacje przeznacza około 100 mln euro rocznie. Są to informacje o różnych strumieniach finansowania, nie jeden nowy fundusz na wszystkie zapowiedziane projekty.
O powodzeniu tej polityki zdecydują szczegóły: lokalizacja kopalń, przebieg linii energetycznych, źródła finansowania oraz udział mieszkańców w podejmowaniu decyzji. Nowa strategia wyznacza kierunek, lecz nie jest pozwoleniem na budowę. Każda inwestycja będzie musiała przejść właściwe procedury i pokazać, że korzyści nie zostały osiągnięte kosztem środowiska i społeczności, które od pokoleń żyją w Arktyce.