-
Nowe badania opublikowane w „Nature” wskazują, że nawet co trzeci gatunek kaktusa może do końca stulecia stracić ponad 80 proc. obszaru o sprzyjających warunkach klimatycznych.
-
Naukowcy ustalili, że połączenie rosnących temperatur z ekstremalnymi suszami stanowi znacznie większe zagrożenie dla tych roślin niż zmiany bazujące wyłącznie na średnich rocznych wskaźnikach pogodowych.
-
Zniknięcie kaktusów z ekosystemów obu Ameryk uderzy w wiele gatunków zwierząt, w tym ptaki, nietoperze i owady, dla których rośliny te stanowią kluczowe źródło pokarmu oraz bezpieczne miejsca lęgowe.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Na pustyni brak deszczu nie jest niczym niezwykłym. Rośliny przystosowane do takiego środowiska potrafią miesiącami korzystać z zapasów wody, oszczędzać ją dzięki grubej skórce i otwierać aparaty szparkowe przede wszystkim nocą. W ten sposób pobierają dwutlenek węgla, tracąc mniej wilgoci niż wiele innych roślin. Odporność na suszę nie oznacza jednak odporności na każdą suszę, zwłaszcza gdy upał dodatkowo przyspiesza utratę wody.
Zespół badaczy pod kierunkiem naukowców związanych z Uniwersytetem Arizony i Uniwersytetem Południowej Florydy przeanalizował dane o 993 gatunkach kaktusów. Wykorzystano modele pozwalające przewidywać, gdzie w przyszłości utrzymają się warunki odpowiednie dla tych roślin. Tym razem do zwykłych prognoz temperatury i opadów dodano informacje o skrajnych suszach oraz o tym, jak oddziałują one z ociepleniem.
Kaktusy są ważną częścią ekosystemów obu Ameryk. Ich kwiaty dostarczają nektaru owadom, ptakom i nietoperzom, a owoce i nasiona stanowią pokarm dla wielu zwierząt. Duże okazy zapewniają również cień i miejsca gniazdowania. Zniknięcie kaktusów może więc uruchomić zmiany wykraczające daleko poza świat roślin. Na przykład na pustyni Sonora dzięcioły wykuwają dziuple w potężnych saguaro, z których później korzystają inne gatunki ptaków. Utrata tych roślin oznaczałaby dla nich również utratę miejsc lęgowych.
Czego nie pokazywały wcześniejsze prognozy
W typowym modelu klimatycznym dwa miejsca o podobnej średniej temperaturze i sumie opadów mogą wyglądać podobnie. Tymczasem dla rośliny olbrzymie znaczenie ma to, czy woda spada w miarę regularnie, czy przez wiele miesięcy nie pada niemal wcale, a potem przychodzi gwałtowna ulewa. Długotrwała susza może zabić nawet roślinę, która dobrze radzi sobie z przeciętnym niedoborem wody.
Po uwzględnieniu tych ekstremów prognozy stały się znacznie bardziej niepokojące. Według publikacji w „Nature” odsetek gatunków, które mogą stracić część odpowiedniego klimatycznie obszaru, wzrósł z około 58-61 proc. do 69-72 proc., zależnie od scenariusza emisji. Udział gatunków zagrożonych utratą ponad czterech piątych odpowiedniego obszaru wzrósł z 1-15 proc. do 25-35 proc. To pokazuje, jak wiele zmienia uwzględnienie nie tylko średnich warunków, lecz także najtrudniejszych okresów.
Nie oznacza to, że co czwarty gatunek kaktusa na pewno wymrze do 2100 roku. Badacze szacowali przede wszystkim utratę terenów nadających się do życia, a nie liczbę roślin, które zginą. Część populacji może przetrwać w lokalnych schronieniach, część być może przesunie swój zasięg. Takie zmiany bywają jednak powolne, a roślina nie może po prostu przenieść się o kilkaset kilometrów w ciągu jednego sezonu.
Pustynia też może stać się zbyt gorąca
Kaktusy występują przede wszystkim w obu Amerykach, od wilgotniejszych siedlisk po skrajnie suche pustynie. Niektóre są olbrzymimi kolumnami, inne niewielkimi kulistymi roślinami ukrytymi między kamieniami. Warunki potrzebne do kiełkowania ich nasion mogą znacznie różnić się od tych, które wytrzyma dorosły okaz. Nawet jeśli wielki kaktus przeżywa kolejne lata suszy, populacja może stopniowo zanikać, gdy przestają pojawiać się młode rośliny.
Przykłady zagrożeń widać już w naturze. W okolicach Phoenix i Tucson w Stanach Zjednoczonych obserwowano zamieranie części potężnych saguaro podczas ekstremalnych upałów. Problemy dotyczą też kaktusów z rodzaju Copiapoa na pustyni Atakama w Chile. Oba przypadki pokazują, że rośliny kojarzone z najtrudniejszymi warunkami mogą być szczególnie wrażliwe na przekroczenie lokalnych granic ich wytrzymałości.
Do zmiany klimatu dochodzą inne zagrożenia. Siedliska są niszczone przez zabudowę i rolnictwo, a rzadkie rośliny bywają wykopywane na sprzedaż kolekcjonerom. W rezultacie populacja, która mogłaby przetrwać lokalną suszę, może mieć za mało osobników albo zajmować zbyt mały obszar, by się odtworzyć. Największe ryzyko powstaje wtedy, gdy kilka zagrożeń działa jednocześnie.
Co można zrobić, jeśli klimatu nie da się zatrzymać w miejscu
Autorzy zwracają uwagę, że nowe wyniki powinny pomóc w aktualizacji ocen zagrożenia gatunków. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) wskazuje, że tak duży prognozowany spadek odpowiednich siedlisk może być jednym z argumentów przemawiających za bardzo wysoką kategorią zagrożenia. Nie jest to jednak automatyczne przypisanie wszystkim badanym kaktusom statusu krytycznie zagrożonych.

Ochrona wymaga ustalenia, gdzie pozostałyby względnie bezpieczne obszary, na których rośliny mogą przetrwać ocieplenie. Potrzebne jest także zabezpieczanie siedlisk, ograniczanie nielegalnego handlu i gromadzenie materiału genetycznego szczególnie zagrożonych gatunków. Nie wszystkie można skutecznie uratować przez przesadzanie. Kaktusy tworzą powiązania z zapylającymi je owadami, ptakami czy nietoperzami, a ich los zależy również od zmian zachodzących w całych ekosystemach.
Wyzwaniem jest też tempo zmian. Wiele kaktusów rośnie powoli i zaczyna się rozmnażać dopiero po latach. Nawet gdy w sąsiednim regionie pojawią się dogodne warunki, nasiona muszą tam dotrzeć, wykiełkować i przetrwać pierwsze, szczególnie niebezpieczne lata życia. Na mapie modelu klimatycznego nowy obszar może wyglądać jak potencjalne schronienie, ale dla rośliny oddzielonej od niego górami, polami czy miastami pozostaje niedostępny. Dlatego same prognozy przesuwania się zasięgów nie rozwiązują problemu.
Najważniejszy wniosek wykracza poza świat kaktusów: ocena zagrożenia przyrody oparta wyłącznie na średnich temperaturach może pomijać wydarzenia, które przesądzają o jej przetrwaniu. Kilka wyjątkowo ciężkich lat potrafi mieć większe znaczenie niż powolna zmiana średniej. A jeśli nawet kaktusy zaczynają przegrywać z suszą, trudno zakładać, że inne rośliny poradzą sobie bez problemu.
