-
Naukowcy porównują ekosystemy morskie w okolicach Wysp Desertas, zestawiając strefy z całkowitym zakazem połowów z obszarami, gdzie działalność rybacka jest częściowo dozwolona.
-
Badacze wykorzystują podwodne kamery z przynętą oraz analizę środowiskowego DNA, co pozwala na identyfikację obecności gatunków prowadzących skryty tryb życia.
-
Dzięki długoletniej ochronie rezerwat wokół Wysp Desertas przyczynił się do odbudowy populacji mniszki śródziemnomorskiej, której liczebność wzrosła z 8 do 31 osobników.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Blisko 200 naukowców bierze udział w międzynarodowej wyprawie badawczej, której celem jest poznanie stanu środowiska morskiego u wybrzeży Madery. Badacze przyglądają się temu, co dzieje się pod powierzchnią Atlantyku, gdzie przez dziesięciolecia wprowadzano kolejne rozwiązania służące ochronie przyrody. Chcą ustalić, czy tworzenie morskich obszarów chronionych rzeczywiście przynosi oczekiwane rezultaty i pozwala odbudowywać populacje zwierząt.
Kto i gdzie bada wodny ekosystem u wybrzeży Madery?
Jak donosi portal Euronews międzynarodowa ekspedycja koncentruje się między innymi na archipelagu Wysp Desertas, położonym około 40 kilometrów na południowy wschód od głównej wyspy Madery. Tworzą go trzy skaliste, niezamieszkane wysepki otoczone wodami Atlantyku. To właśnie tam znajdują się obszary o dużym znaczeniu przyrodniczym, które pozwalają naukowcom obserwować skutki wieloletniej ochrony środowiska morskiego.
Wyprawa zgromadziła specjalistów z różnych krajów i instytucji naukowych. Wśród nich jest Juan Mayorga, biolog morski związany z inicjatywą Pristine Seas. W ekspedycji uczestniczy również Jennifer Caselle z Instytutu Nauk o Morzu Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara. Ważną postacią zespołu jest także Rui Seabra z Uniwersytetu w Porto, zajmujący się wpływem temperatury na organizmy żyjące w strefie pływów. Za koordynację przedsięwzięcia odpowiada Emanuel Gonçalves, dyrektor naukowy Fundacji Oceano Azul.
Badacze pracują na pokładach około 15 jednostek pływających. Najważniejszą z nich jest 70-metrowy żaglowiec Santa Maria Manuela, który przywiózł na archipelag naukowców z różnych części świata. Wyprawa ma charakter interdyscyplinarny. Łączy obserwacje biologiczne, pomiary środowiskowe i nowoczesne techniki badania organizmów morskich. Dzięki temu naukowcy mogą spojrzeć na ocean nie tylko przez pryzmat pojedynczych gatunków, ale również wzajemnych zależności pomiędzy nimi.
Tak naukowcy zaglądają w głąb oceanu
Jedną z najważniejszych metod wykorzystywanych podczas ekspedycji są specjalne podwodne kamery z przynętą. Urządzenia montowane są na metalowych konstrukcjach i opuszczane na głębokość od 40 do 50 metrów. Przynęta ma przyciągnąć ryby, a kamery rejestrują ich obecność, zachowanie oraz liczebność. Zebrane materiały pozwalają później porównywać różne fragmenty morskiego ekosystemu.
Szczególnie istotne jest zestawienie dwóch obszarów położonych po przeciwnych stronach Wysp Desertas. Na południe od archipelagu obowiązuje całkowity zakaz połowów. Na północy natomiast rybołówstwo jest nadal dozwolone w niektórych strefach. Naukowcy chcą sprawdzić, czy różnice w przepisach przekładają się na kondycję podwodnego życia.
Kamery zostaną umieszczone zarówno w obszarach chronionych, jak i w miejscach, gdzie działalność rybacka jest dopuszczona. Porównanie nagrań ma pokazać, czy ryby w rezerwatach są większe, liczniejsze i mają lepsze warunki do rozmnażania.
Samo filmowanie nie wystarcza jednak do poznania pełnego obrazu podwodnego środowiska. Dlatego naukowcy pobierają również próbki wody, w których poszukują śladów DNA ryb. Tak zwane środowiskowe DNA, określane skrótem eDNA, może ujawnić obecność gatunków, których nie udało się zarejestrować kamerom. Organizmy pozostawiają w wodzie materiał genetyczny w postaci między innymi komórek skóry, śluzu i innych drobnych pozostałości biologicznych.
Dzięki analizie takich próbek badacze mogą wykrywać zwierzęta, które prowadzą skryty tryb życia, przebywają w trudno dostępnych miejscach lub pojawiają się w danej lokalizacji tylko okresowo. To szczególnie ważne przy ocenie bioróżnorodności, ponieważ brak zwierzęcia na nagraniu nie musi oznaczać, że nie występuje ono w badanym ekosystemie.
Globalne ocieplenie zmienia warunki życia morskich organizmów
Kolejnym ważnym elementem ekspedycji jest sprawdzenie, jak wzrost temperatury wpływa na organizmy zamieszkujące wybrzeża Madery. Naukowcy zwracają uwagę, że zmiany klimatyczne nie oddziałują wyłącznie na otwarte wody oceanu. Szczególnie narażone są również organizmy żyjące w strefie pływów, czyli na obszarach, które podczas przypływu znajdują się pod wodą, a w czasie odpływu zostają odsłonięte.
Właśnie tam prowadzi pomiary Rui Seabra z Uniwersytetu w Porto. Badacz umieszcza czujniki temperatury na skałach odsłanianych podczas odpływu. Interesuje go przede wszystkim to, jak różne warunki nasłonecznienia wpływają na życie morskich bezkręgowców. Szczególną uwagę poświęca skorupiakom i gąbkom, które mogą odmiennie reagować na wysokie temperatury w miejscach zacienionych i wystawionych na bezpośrednie działanie promieni słonecznych.
Takie obserwacje pozwalają lepiej zrozumieć, które organizmy są bardziej odporne na przegrzewanie, a które mogą mieć coraz większe trudności z przetrwaniem. Wraz ze wzrostem temperatury wody i częstszym występowaniem ekstremalnych upałów niektóre gatunki mogą być zmuszone do poszukiwania nowych siedlisk. Inne mogą stopniowo zanikać na obszarach, które dotychczas zapewniały im odpowiednie warunki do życia.
Naukowcy chcą ustalić, w jaki sposób zmieni się rozmieszczenie gatunków, dokąd będą migrować i jakie organizmy pojawią się w miejscach, w których obecnie nie występują. To istotne, ponieważ przesunięcia zasięgów poszczególnych gatunków mogą wpływać na funkcjonowanie całych łańcuchów pokarmowych. Zmiana liczebności jednego organizmu może oddziaływać na inne zwierzęta, które wykorzystują go jako pokarm lub konkurują z nim o przestrzeń i zasoby.
Ochrona przynosi efekty
Jednym z najważniejszych zagadnień ekspedycji jest sprawdzenie, czy wieloletnie ograniczanie działalności człowieka rzeczywiście pomaga odbudowywać morskie ekosystemy. Pierwsze obserwacje wskazują, że odpowiednio prowadzona ochrona może przynosić wymierne rezultaty.
W miarę jak chronimy to miejsce, rok po roku ryby stają się większe i wydają na świat coraz więcej potomstwa. To jest właśnie skuteczność ochrony
Zakaz połowów pozwala rybom osiągać większe rozmiary i dożywać wieku, w którym mogą skuteczniej się rozmnażać. Ogranicza również presję wywieraną przez człowieka na poszczególne gatunki. W rezultacie chronione obszary mogą pełnić funkcję bezpiecznych miejsc rozrodu, a ich znaczenie nie kończy się na granicach rezerwatów. Rozmnażające się tam osobniki mogą z czasem zasilać również sąsiednie rejony oceanu.
Madera od dawna jest jednym z ważniejszych europejskich przykładów ochrony środowiska morskiego. Już w 1971 roku utworzono rezerwat wokół odległych Wysp Selvagens. Jego pierwotnym zadaniem była ochrona burzyków atlantyckich, czyli ptaków morskich występujących między innymi w rejonie Madery. W 2022 roku obszar rezerwatu został rozszerzony i obejmuje obecnie około 2600 kilometrów kwadratowych. Jest to największy morski obszar chroniony na północnym Atlantyku.
Równie interesujące rezultaty przyniosła ochrona Wysp Desertas. Rezerwat utworzony tam na początku lat 90. pomógł w odbudowie populacji mniszki śródziemnomorskiej, jednego z najbardziej zagrożonych ssaków morskich w Europie. W momencie rozpoczęcia działań ochronnych żyło tam zaledwie osiem osobników. Obecnie kolonia liczy już 31 zwierząt.
Konsekwentna ochrona przyrody może pomóc nawet gatunkom znajdującym się na skraju wyginięcia. Odpowiednie ograniczenia działalności człowieka, zabezpieczenie miejsc rozrodu i monitorowanie populacji dają zwierzętom szansę na stopniową odbudowę.