-
Można łatwo pomylić kruka, wronę, gawrona lub czarnowrona, ponieważ dla postronnego obserwatora wyglądają podobnie, ale pojawił się nowy ptak, który komplikuje rozróżnienie.
-
Czarnowron, wcześniej traktowany jako podgatunek wrony siwej, jest obecnie uznawany za odrębny gatunek, a granica występowania wrony siwej i czarnowrona przebiega przez Polskę.
-
Kruka, czarnowrona i gawrona można odróżnić na podstawie wielkości, koloru, budowy dzioba oraz szczegółów wyglądu, takich jak broda u kruka i biały dziób u gawrona.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Komplikacja stoi za pewnym ptakiem, który przez lata był uważany jedynie za podgatunek wrony siwej i to podgatunek właściwy raczej dla Europy Zachodniej. To tam wrony miały kolor jednolicie czarny, tak jak kruki czy gawrony. I to właśnie z państwami zachodniej Europy jak Wielka Brytania, Francja czy Niemcy łączą się legendy i baśnie, w których wrony są koloru czarnego.
Wrony siwe a czarnowrony
Natomiast w Polsce, całej Europie Środkowej i Wschodniej sytuacja wyglądała inaczej. Tutaj występował wyjściowy podgatunek wrony siwej, który – zgodnie z nazwą – nie był czarny, ale kontrastowo ubarwiony. To ptak, który ma czarną głowę oraz ogon i skrzydła, a reszta ciała jest siwa czy też popielata, czasem wpadająca w kremowy odcień. Takie kremowe pióra mają zwłaszcza wrony rosyjskie. To ubarwienie sprawia, że wrona siwa ze wschodniej Europy jest nie do pomylenia z żadnym innym ptakiem, a rozpoznanie jej jest wręcz dziecinnie proste.
Takie wrony zamieszkiwały też w większości Polskę i kiedy ktoś mówił u nas o „czarnych wronach”, to często miał na myśli znacznie większego od wrony kruka czy też również okazałego gawrona. To rzeczywiście ptaki jednolicie czarne. A „czarne wrony” były jedynie niemieckim czy francuskim zapożyczeniem, bo w tej części Europy żył czarnowron.
Wrona siwa i wrona czarna stanowiły niegdyś jedno
Wrona siwa i czarnowron, czyli wrona czarna, łączone były w jeden i ten sam gatunek o różnych odmianach barwnych i zasięgu. Różnica sprowadzała się nie tylko do odmiennego koloru, bowiem czarnowron – zgodnie z nazwą – jest wroną jednolicie ubarwioną na czarno.
Chodziło także o geografię, gdyż czarnowron, znany także jako wroniec, jest ptakiem zamieszkującym tereny od Półwyspu Iberyjskiego i Włoch przez Francję, kraje Beneluksu, całe Niemcy, Danię aż po Anglię. I tam trudno było uświadczyć wronę siwą, więc mieszkańcom zachodniej Europy słusznie wrona kojarzyła się jednoznacznie z czarnym kolorem. Charles Perrault, Jean de la Fontaine tworzyli swe baśnie we Francji, a bracia Jakob i Wilhelm Grimm spisywali je w Niemczech, w rejonie Kassel. To tereny czarnowrona.
Badania przeprowadzone na wronach siwych i wronach czarnych nasuwają jednak wnioski, że różnice między nimi są znacznie głębsze niż tylko kolor piór. To także różnice genetyczne, prowadzące do wniosku, że to dwa odrębne gatunki ptaków z rodziny krukowatych. I w wielu ujęciach tak postrzega się czarnowrona, jako nowy i odrębny gatunek ptaka.
A tak się składa, że granica występowania tych dwóch wron biegnie akurat przez Polskę. Jej zachodnia część znajduje się zasięgu czarnowrona. Badania na temat lęgów czarnowrona w Polsce przedstawili Przemysław Żurawiew, Paweł Czechowski i Łukasz Ławicki w 2010 r. Czytamy w nich, że „Strefa hybrydyzacji czarnowrona i wrony siwej zlokalizowana jest na terenie Niemiec i Czech, dlatego większość prób lęgowych czarnowrona odnotowano w zachodniej Polsce. Jedyny zapis lęgowy pary wrony czarnej pochodzi z 1890 r., ale odkryto 9 przypadków mieszanych lęgów obu wron”. Od końca XX w. mamy jednak wyraźny wzrost obserwacji czarnowronów. Nie oznacza to, że jest ich coraz częściej. Może po prostu mamy więcej obserwatorów z lepszym sprzętem.
Jak odróżnić od siebie kruka, czarnowrona i gawrona?
To dodatkowa komplikacja, bowiem o ile odróżnienie kruka i gawrona od wrony siwej jest dziecinnie proste, o tyle z czarnowronem mamy już trudność. Jak to zrobić?
Gawrona najłatwiej oddzielić, gdyż ma inną niż kruk i wrona sylwetkę, a zdradza go od razu biały dziób i takiż biały kolor nasady dzioba. Ponadto czarne pióra gawrona mienią się metalicznie fioletowo, podczas gdy wrona czarna połyskuje na zielono lub czerwonawo. U kruka połysk jest metaliczny, nieco srebrzysty.
Trudniej jest odróżnić kruka od wrony. Jest na to jednak pewien dobry patent. Poza ogromną różnicą w wielkości – kruk to największy krukowaty i jest trzykrotnie cięższy od wrony oraz o ponad połowę dłuższy; dorównuje wielkością jastrzębiowi – można kruka odróżnić po bardzo charakterystycznych piórach, które ten ma wokół dzioba i na podgardlu. Układają się one wręcz w coś w rodzaju brody. Kruk potrafi nastroszyć pióra na głowie – te są dłuższe i nadają mu wtedy specyficznego wyglądu, który może mieć jakieś znaczenie komunikacyjne albo odstraszające.
Inaczej mówiąc, kruk jest brodaty, a wrona czarna nie. Kruk ma także potężniejszy dziób, którego uderzeniem potrafi zabić nawet zająca. Ponadto głos kruka jest niski, głęboki, a owe „kra” – krótkie. Kruk potrafi wydobywać dźwięki z głębi gardła, niemal gulgoczące. Wrona kracze w innej tonacji.
W locie też da się rozróżnić te ptaki. Kruk jest majestatyczny, rzadziej macha skrzydłami, a jego ogon ma wycięcie w kształcie rombu. Ogon wrony jest zaokrąglony, ostatecznie ścięty prosto.