Zmiany klimatu stały się jednym z najpoważniejszych wyzwań, przed jakimi stoi współczesna Europa. Rosnące temperatury, nasilające się zjawiska ekstremalne, susze i powodzie oddziałują nie tylko na środowisko, lecz także na gospodarkę i zdrowie publiczne. W odpowiedzi na te problemy Unia Europejska intensyfikuje działania w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, kierując znaczące środki na transformację energetyczną. Jednym z najważniejszych instrumentów wspierających tę zmianę jest Fundusz Spójności.
Fundusz Spójności
Fundusz Spójności powstał, by zmniejszać różnice rozwojowe między państwami członkowskimi UE, w tym takimi jak Polska. W przeszłości środki te były kojarzone głównie z dużymi inwestycjami infrastrukturalnymi — budową dróg, autostrad czy oczyszczalni ścieków. Obecnie jego priorytety wyraźnie przesuwają się w stronę projektów proklimatycznych, m.in. poprawy efektywności energetycznej i redukcji emisji CO₂. Coraz większy nacisk kładzie się także na rozwój odnawialnych źródeł energii, które stanowią kluczowy element uniezależniania się od paliw kopalnych.
Wsparcie z Funduszu Spójności obejmuje różnorodne inwestycje w OZE. Energia wiatrowa, jako jedno z najczystszych źródeł energii, korzysta ze środków przeznaczonych na rozwój farm wiatrowych, modernizację sieci przesyłowych czy poprawę stabilności systemu elektroenergetycznego. Podobnie wygląda sytuacja w sektorze fotowoltaiki — fundusz wspiera instalacje na budynkach publicznych, obiektach przemysłowych oraz w gospodarstwach domowych. W 2022 r. energetyka słoneczna odpowiadała za blisko 54 proc. mocy zainstalowanej OZE w Polsce, co potwierdza jej rosnące znaczenie.
Istotną część finansowania stanowią także projekty związane z energią z biomasy i biogazu. Dzięki wsparciu funduszu powstają instalacje wykorzystujące odpady rolne, komunalne i przemysłowe, które pozwalają na produkcję energii przy jednoczesnym ograniczaniu ilości odpadów. Takie przedsięwzięcia wpisują się w założenia gospodarki o obiegu zamkniętym i wspierają zrównoważone zarządzanie zasobami.
Fundusz Spójności odgrywa również kluczową rolę w rozwoju infrastruktury niezbędnej do integracji OZE. Finansowane są inwestycje w nowoczesne sieci elektroenergetyczne, magazyny energii i inteligentne systemy zarządzania, które umożliwiają stabilne funkcjonowanie źródeł odnawialnych w krajowych systemach energetycznych. Równolegle fundusz wspiera działania poprawiające efektywność energetyczną: termomodernizację budynków, modernizację systemów grzewczych oraz rozwój niskoemisyjnego transportu zbiorowego.
Transformacja klimatyczna
Transformacja klimatyczna ma również wymiar społeczny. Środki kierowane są do regionów najbardziej narażonych na skutki zmian klimatu oraz tych, które dziś mocno opierają się na paliwach kopalnych. Celem jest zapewnienie sprawiedliwej transformacji, która nie pogłębia nierówności i daje szansę na rozwój także słabszym gospodarczo obszarom.
W kolejnych latach znaczenie Funduszu Spójności w walce ze zmianami klimatu będzie rosło. Projekty ubiegające się o wsparcie muszą wykazywać realny wpływ na realizację celów środowiskowych UE, a kierunek inwestycji coraz wyraźniej wiąże się z założeniami Europejskiego Zielonego Ładu. Oznacza to, że zielona transformacja stanie się trwale wpisanym elementem rozwoju państw członkowskich.