Sejm zakończył prace nad nowelizacją ustawy o VAT. 4 września 2026 roku posłowie przyjęli poprawki Senatu, a ustawa trafiła teraz do podpisu Prezydenta RP. Większość zmian ma zacząć obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku. Wśród nich znalazły się zarówno uproszczenia dla podatników, jak i nowe zasady odpowiedzialności za VAT niezapłacony przez kontrahentów.
Jedna z ważniejszych zmian dotyczy firm kupujących określone usługi. W niektórych sytuacjach nabywca będzie mógł zostać obciążony odpowiedzialnością solidarną za zaległość podatkową usługodawcy. Przepisy przewidują jednak konkretne warunki takiej odpowiedzialności oraz mechanizmy, które pozwolą przedsiębiorcy się przed nią uchronić.
Nie zapłacił VAT? Problem może dotknąć jego klienta
Do tej pory odpowiedzialność solidarna kojarzyła się przede wszystkim z określonymi transakcjami dotyczącymi towarów. Nowelizacja rozszerza ją na wybrane usługi niematerialne. Chodzi m.in. o sytuacje, w których firma kupuje usługi reklamowe, księgowe czy związane z oprogramowaniem, a usługodawca nie rozlicza należnego VAT.
Nie oznacza to jednak, że każda zaległość podatkowa kontrahenta automatycznie przejdzie na jego klienta.
– Przedsiębiorca może zapłacić całą fakturę i nadal ponosić ryzyko związane z VAT kontrahenta. To poważna konsekwencja, dlatego trzeba jasno mówić również o warunkach odpowiedzialności i dostępnej ochronie. Sama zaległość usługodawcy nie wystarczy, by obciążyć jego klienta – wyjaśnia Piotr Juszczyk, Główny Doradca Podatkowy inFakt.
Kluczowe będzie to, czy w momencie wykonania usługi nabywca wiedział albo miał uzasadnione podstawy, by przypuszczać, że VAT nie zostanie wpłacony do urzędu skarbowego. Znaczenie mogą mieć więc okoliczności konkretnej transakcji, a nie tylko fakt, że usługodawca ostatecznie nie zapłacił podatku.
Te usługi znajdą się pod lupą
Nowe regulacje obejmą usługi wskazane w załączniku nr 16 do ustawy o VAT. Wśród nich znalazły się m.in.:
-
usługi rachunkowo-księgowe, -
usługi reklamowe, -
wybrane usługi związane z oprogramowaniem i hostingiem, -
doradztwo związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, -
określone usługi związane z zatrudnieniem.
Oczywiście, nie każda usługa informatyczna czy doradcza automatycznie będzie jednak objęta nowymi zasadami. O tym, czy dana usługa znajduje się w zakresie przepisów, mają decydować konkretne grupowania PKWiU. Istotne będą również okoliczności, w jakich została zawarta transakcja. Przykładem może być cena znacząco odbiegająca od rynkowej, jeśli nie ma dla niej racjonalnego uzasadnienia ekonomicznego.
– Zgodnie z tekstem ustawy nabywca ma odpowiadać za zaległość w części VAT przypadającej na zakupione przez niego usługi, jeżeli w chwili ich wykonania wiedział lub miał uzasadnione podstawy przypuszczać, że podatek nie trafi do urzędu skarbowego. Znaczenie mogą mieć nietypowe warunki współpracy, w szczególności cena niższa od rynkowej bez ekonomicznego uzasadnienia. Ustawa wyłącza odpowiedzialność, gdy zaległość nie wiąże się z nierzetelnym rozliczaniem podatku w celu uzyskania korzyści majątkowej – tłumaczy Piotr Juszczyk.
Sama niska cena nie będzie więc dowodem podatkowego oszustwa. Rabat może przecież wynikać ze stałej współpracy, dużego zamówienia czy innych uzasadnionych warunków handlowych. Dla przedsiębiorcy istotne może być dlatego zachowanie dokumentów pokazujących, skąd wzięły się nietypowe warunki oraz że usługa została faktycznie wykonana.
Dwa limity, które przedsiębiorcy powinni znać
Nowe przepisy przewidują także kwotowe wyłączenie odpowiedzialności. W przypadku pojedynczych zakupów udokumentowanych fakturą na mniej niż 15 tys. zł brutto przedsiębiorca będzie mógł skorzystać z ochrony. Jest jednak drugi limit: łączna wartość określonych usług kupionych od tego samego usługodawcy w jednym miesiącu nie może przekroczyć 50 tys. zł netto.
Warto zwrócić uwagę na różnicę między tymi wartościami. Faktura opiewająca dokładnie na 15 tys. zł brutto nie będzie już objęta wyłączeniem opartym na limicie pojedynczej transakcji. Z kolei przekroczenie miesięcznego progu 50 tys. zł netto powoduje utratę ochrony wynikającej z niskiej wartości pojedynczych faktur.
Nie oznacza to jednak, że przekroczenie któregoś z progów automatycznie oznacza odpowiedzialność za VAT kontrahenta.
– Przykładowo sześć faktur od jednej agencji reklamowej, każda na 10 tys. zł netto i 2,3 tys. zł VAT, daje w miesiącu 60 tys. zł netto. Każda faktura jest niższa niż 15 tys. zł brutto, ale suma zakupów przekracza próg miesięczny. Klient nie skorzysta więc z wyłączenia ze względu na niską wartość pojedynczej faktury. Nadal znaczenie mają pozostałe warunki odpowiedzialności oraz sposób zapłaty – wyjaśnia ekspert z inFaktu.
Split payment nadal chroni przedsiębiorcę
W nowelizacji znalazło się również rozwiązanie korzystne dla firm korzystających z mechanizmu podzielonej płatności. Po uwzględnieniu poprawek Senatu zrezygnowano z ograniczenia, które wcześniej zakładało brak ochrony przy niektórych usługach objętych nowymi przepisami.
W praktyce oznacza to, że zapłata w split payment może wyłączyć odpowiedzialność solidarną również w przypadku usług wymienionych w nowym załączniku nr 16. Mechanizm polega na rozdzieleniu płatności – kwota netto trafia na rachunek rozliczeniowy usługodawcy, a VAT na jego rachunek VAT.
– To akurat bardzo dobra poprawka, gdyż pierwotnie mechanizm podzielonej płatności nie wyłączał z odpowiedzialności. Po poprawce izby wyższej zapłata w tym mechanizmie, w którym kwota netto trafia na rachunek rozliczeniowy usługodawcy, a VAT na jego rachunek VAT, ma wyłączać tę odpowiedzialność także przy usługach objętych nowym załącznikiem. Samo umieszczenie usługi w załączniku nr 16 nie oznacza obowiązkowego split payment – uważa Juszczyk.
Dla przedsiębiorców to istotne zabezpieczenie, szczególnie przy współpracy z podmiotami świadczącymi usługi objęte nowymi regulacjami. Trzeba jednak pamiętać, że ochrona związana ze sposobem zapłaty to osobna kwestia niż prawo do odliczenia podatku.
– Firma kupująca usługi powinna wiedzieć, że podzielona płatność pozostaje sposobem ochrony przed solidarną odpowiedzialnością. Trzeba jednak odróżniać ją od prawa do odliczenia VAT. Zapłata w split payment nie daje prawa do odliczenia podatku z faktury za usługę, której nie wykonano – podkreśla ekspert.
Co zmieni się od 2027 roku?
Nowelizacja nie wprowadza więc jednej dużej rewolucji w VAT, ale dla części przedsiębiorców może mieć znaczenie praktyczne. Od początku 2027 roku przy zakupie wybranych usług trzeba będzie zwracać większą uwagę nie tylko na samą fakturę, lecz także na kontrahenta, warunki transakcji i sposób dokonania płatności.
Ustawa została 4 września przyjęta przez Sejm po rozpatrzeniu poprawek Senatu i czeka obecnie na podpis Prezydenta. Jeśli proces legislacyjny zakończy się zgodnie z przyjętym harmonogramem, zasadnicza część nowych regulacji zacznie obowiązywać 1 stycznia 2027 roku.