Nowy przywódca Iranu. Modżtaba Chamanei wybrany na długą wojnę

– Wzrosty cen ropy widzimy dzisiaj od rana na wszystkich rynkach i giełdach. Związek z wyborem nowego rahbara jest pośredni, ale myślę, że jak najbardziej ma na to wpływ – mówi nam Tomasz Otłowski, analityk ds. Bliskiego Wschodu w Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego.

W poniedziałek cena ropy zbliżyła się do 120 dolarów za baryłkę. Przedłuża się blokada kluczowej dla transportu surowca cieśniny Ormuz, w weekend Izrael po raz pierwszy zaatakował w nalotach sektor naftowy Iranu. Wybór najwyższego przywódcy przez Zgromadzenie Ekspertów też ma znaczenie, bo wskazali radykała, który ani USA, ani Izraelowi poddawać się nie zamierza. To z kolei oznacza, że wojna będzie trwać.

Tomasz Otłowski zaznacza, że w bliskowschodnim konflikcie nie słabnie też determinacja Waszyngtonu. – Jeżeli wierzyć zapewnieniom prezydenta Trumpa i premiera Netanjahu, chodzi nie tylko o kapitulację Iranu, co w ogóle o obalenie reżimu – wskazuje.

Ale jednocześnie zaznacza, że prowadzona operacja okazała się bardziej skomplikowana, niż Amerykanie zakładali na początku.

– Mam takie odczucie i pierwsze sygnały, że nie idzie tak lekko i prosto, ale zakładamy, że cały czas opcja celu strategicznego, jakim jest likwidacja Islamskiej Republiki Iranu, jest aktualna. W związku z tym niezależnie od tego, kim by nie był nowy rahbara, dialog z Iranem nie miał na razie miejsca. Natomiast w sytuacji, w której został nim twardogłowy ultrakonserwatysta, szanse na dialog są równe zeru – podkreśla rozmówca Interii.

Najwyższy przywódca Modżtaba Chamenei dotychczas unikał rozgłosu. Ma 56 lat. Jest synem ajatollaha Alego Chameneiego, który zginął w amerykańsko-izraelskim ataku. Modżtaba na stanowisku rahbara zastąpił swojego ojca, co w Islamskiej Republice Iranu wydarzyło się po raz pierwszy.

Modżtaba dotychczas nie piastował też publicznych urzędów. Nie oznacza to jednak, że nie angażował się w politykę. Jedna z głośniejszych spraw z jego udziałem to wybory prezydenckie w 2005 roku, kiedy był oskarżany o ingerencję i pomoc w zdobyciu władzy przez radykalnego populistę Mahmuda Ahmadineżada.

– Faktycznie, to postać drugoplanowa w tym sensie, że nigdy nie pełnił formalnych stanowisk. Był szarą eminencją, na zasadzie człowieka do specjalnych poruczeń swojego ojca. Zwłaszcza w ostatnim okresie, kiedy Ali Chamenei był schorowany. Najistotniejsze jest to, że miał decydujący wpływ na kierunki polityki wewnętrznej i zewnętrznej Iranu. Poza tym był członkiem Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, już od czasów wojny z Irakiem – wskazuje Tomasz Otłowski.

Według irańskich mediów państwowych, kiedy Modżtaba miał 17 lat, odbył służbę wojskową podczas wojny iracko-irańskiej. – Nie sądzę, żeby siedział w okopach na pierwszej linii frontu, ale ma rys weterana, więc to na pewno pomogło mu w karierze – komentuje ekspert Fundacji Pułaskiego.

Do tego nowy rahbara nadzorował paramilitarną formację Basidż, która ma około miliona członków. – To więcej, niż milicja. Oni są pierwszym rzutem, jeśli chodzi o tłumienie demonstracji i zamieszek. To istotne, bo pokazuje, że Modżtaba był zaufanym człowiekiem pasdaranów, czyli strażników rewolucji – zaznacza Otłowski. To zdaniem naszego rozmówcy jest kluczowym powodem awansu Modżtaby.

Według Otłowskiego wybór nowego rahbara jest „pod dyktando pasdaranów”. – Chodzi o to, by zabetonować system władzy i kierowania republiką islamską. Skupić tłum wokół osoby, która z punktu widzenia twardogłowych będzie gwarantowała, że nie będzie żadnych odstępstw od linii ideologicznej, którą Korpus Strażników Rewolucji realizuje od prawie 50 lat – zaznacza nasz rozmówca.

– Parę dni temu prezydent Iranu Pezeszkian przepraszał za ataki na państwa z Zatoki Perskiej, państwa arabskie. Sugerował, że to już nie będzie miało miejsca, o ile ich terytorium nie będzie wykorzystane do ataków na Iran. To zostało natychmiast skontrowane przez ultrakonserwatywne ośrodki medialne w Iranie. Krótko później pojawiła się informacja, że na rahbara wybrano Modżtabę Chameneiego. Widać, że w łonie reżimu pojawiają się pewne zgrzyty – wskazuje dalej Otłowski.

Tych jest więcej, ze względu na pozycję religijną Modżtaby. W przeciwieństwie do ojca, nie jest ajatollahem. – Nie jest uczonym w piśmie. Z punktu widzenia konstytucji Islamskiej Republiki Iranu nie ma prawa pełnić funkcji rahbara. Tam jest wprost napisane, że najwyższy przywódca musi być wielkim ajatollahem albo przynajmniej imamem – mówi Otłowski.

– Nawet jeśli islamska republika przetrwa wojnę, kurz bitewny opadnie, to będzie rodziło napięcia w strukturach religijnych. Nie jest tak, że nie było wielkich ajatollahów, którzy formalnie byli godniejsi funkcji rahbara – podkreśla nasz rozmówca.

Co prawda istnieje precedens, bo kiedy ojciec Modżtaby – Ali, przejmował władzę w 1989 roku, również formalnie nie był ajatollahem. Tytuł otrzymał natychmiast po objęciu stanowiska. – Wtedy tłumaczono, że był w trakcie uzyskiwania tytułu. Prawdopodobnie teraz też znajdą sposób, by jakoś to przedstawić opinii publicznej – zaznacza Otłowski.