Zmiany w prawie spadkowym oznaczają istotne ograniczenia dla osób pominiętych w testamencie. Z nowych zasad wynika, że nawet członkowie najbliższej rodziny nie zawsze będą mogli liczyć na część majątku po zmarłym. Nowelizacje zawężają bowiem grono osób, które realnie mogą dochodzić należnych pieniędzy, a jednocześnie ułatwiają wydziedziczenie.
Prawo do zachowku nadal przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom zmarłego, ale nowe regulacje osłabiają ich pozycję. Nawet osoby należące do najbliższego kręgu rodzinnego nie mają już tak silnej ochrony jak wcześniej, jeśli zostały pominięte w ostatniej woli spadkodawcy. Oznacza to, że sam stopień pokrewieństwa nie daje automatycznej gwarancji uzyskania pieniędzy.
Prawo do zachowku nie chroni już tak mocno jak wcześniej
Wydziedziczenie musi być wyraźnie zapisane w testamencie i oparte na konkretnych przyczynach. Wśród nich wskazano między innymi popełnienie ciężkiej zbrodni przeciwko spadkodawcy. W praktyce oznacza to, że łatwiej niż wcześniej można pozbawić bliską osobę prawa do dochodzenia zachowku.
Zachowek ma godzić dwie zasady. Z jednej strony chroni swobodę testowania, a z drugiej zapewnia podstawowe zabezpieczenie najbliższym członkom rodziny. Zasadniczo wynosi on połowę wartości udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym. W szczególnych przypadkach, takich jak małoletniość albo trwała niezdolność do pracy, wysokość zachowku rośnie do dwóch trzecich tej wartości.
Prawo do zachowku zmienia też sposób liczenia należnych kwot
Nowe przepisy wpływają nie tylko na sam dostęp do zachowku, ale także na zasady jego obliczania. Do masy spadkowej doliczany jest fundusz założycielski fundacji rodzinnej, jeśli nie został wskazany w testamencie. Wyjątek dotyczy funduszy utworzonych ponad dziesięć lat przed otwarciem spadku. To oznacza, że przy obliczaniu należnej kwoty trzeba uwzględniać dodatkowe elementy.
Osoby, które zachowują prawo do zachowku, mogą dochodzić swoich roszczeń na dwa sposoby. Pierwszym jest wezwanie do zapłaty, a drugim skierowanie sprawy do sądu. Samo pominięcie w testamencie nie zamyka więc drogi do uzyskania pieniędzy, ale wymaga podjęcia konkretnych działań przez osobę uprawnioną.
Prawo do zachowku wygasa, jeśli ktoś zbyt długo zwleka
W sprawach o zachowek ogromne znaczenie mają terminy. Roszczenia przedawniają się po pięciu latach od otwarcia testamentu. To oznacza, że osoby, które chcą dochodzić swoich praw, nie powinny odkładać decyzji na później, bo zwłoka może pozbawić ich możliwości uzyskania należnych środków.
Zanim jednak sprawa trafi do sądu, zalecana jest próba ugodowego rozwiązania sporu. W świetle nowych przepisów planowanie dziedziczenia staje się jeszcze ważniejsze dla rodzin, bo nawet najbliżsi krewni nie zawsze mogą być pewni udziału w spadku. Dziś prawo do zachowku nadal istnieje, ale jego praktyczna ochrona wyraźnie się zawęża.
FAQ – Kto dostaje spadek?
Czym jest dziedziczenie ustawowe?
To dziedziczenie, które ma zastosowanie wtedy, gdy zmarły nie zostawił testamentu albo gdy testament jest nieważny. W takiej sytuacji o tym, kto otrzyma spadek, decydują przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 931–940.
Kto dziedziczy w pierwszej kolejności?
Najpierw do spadku powołani są małżonek i dzieci zmarłego. Co do zasady dziedziczą oni razem, a udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całego spadku.
Kto dziedziczy, jeśli zmarły nie miał dzieci?
Jeżeli zmarły nie pozostawił dzieci, do dziedziczenia dochodzą małżonek i rodzice. W dalszej kolejności przepisy przewidują także udział rodzeństwa zmarłego oraz zstępnych rodzeństwa, jeżeli wcześniej powołani spadkobiercy nie mogą dziedziczyć.
Czy wnuki mogą odziedziczyć spadek po dziadkach?
Tak. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przypada jego dzieciom, czyli wnukom zmarłego. To oznacza, że wnuki mogą wejść w miejsce swojego rodzica przy dziedziczeniu ustawowym.
Kto dziedziczy, gdy zmarły nie miał żadnej bliskiej rodziny?
Jeżeli nie ma małżonka, zstępnych, rodziców, rodzeństwa, ich zstępnych, dziadków ani pasierbów, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeśli nie da się go ustalić albo znajdowało się ono za granicą — Skarbowi Państwa.