Dziedziczenie polega na przejęciu majątku osoby zmarłej przez inne osoby fizyczne lub prawne. Zasady tego procesu reguluje Kodeks cywilny. Do spadku można zostać powołanym na podstawie testamentu albo ustawy, jeżeli dokument ten nie został sporządzony lub nie obejmuje całości majątku.
Dziedziczenie ustawowe
W praktyce dziedziczenie ustawowe jest w Polsce najczęstszą formą nabywania spadku. Może ono dotyczyć całego majątku albo jedynie jego części. Taka sytuacja występuje m.in. wtedy, gdy spadkodawca nie wskazał spadkobierców albo gdy osoby powołane do spadku nie chcą lub nie mogą nim zostać.
Prawo spadkowe jasno określa kolejność dziedziczenia. W pierwszej grupie znajdują się dzieci zmarłego oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w równych częściach, przy czym udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całego spadku. Do dziedziczenia uprawnione są także dzieci poczęte przed śmiercią spadkodawcy, pod warunkiem że urodzą się żywe. Dzieci przysposobione traktowane są na równi z biologicznymi.
Jeżeli zmarły nie pozostawił dzieci, do spadku powoływany jest małżonek oraz rodzice spadkodawcy. W takiej sytuacji połowa majątku przypada współmałżonkowi, a druga połowa dzielona jest pomiędzy rodziców. Gdy ojcostwo nie zostało ustalone, spadek przypada małżonkowi i matce zmarłego w równych częściach. Oznacza to, że wdowa lub wdowiec może dzielić spadek z teściami.
Kto dziedziczy po bezdzietnych?
W przypadku braku dzieci i małżonka spadek dziedziczą rodzice. Jeśli jedno z nich nie żyje, jego część przechodzi na rodzeństwo spadkodawcy. Gdy nie ma także rodzeństwa ani ich potomków, a zmarły pozostawał w związku małżeńskim, cały spadek przypada małżonkowi.
Jeżeli nie ma dzieci, małżonka, rodziców ani rodzeństwa, do dziedziczenia dochodzą dziadkowie. Dziedziczą oni w równych częściach, a w razie ich śmierci udział przechodzi na ich dzieci lub pozostałych dziadków.
Ostatecznie, gdy brak jest jakichkolwiek ustawowych spadkobierców i nie sporządzono testamentu, majątek przechodzi na gminę ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub na Skarb Państwa.
Prawo przewiduje również wyłączenie małżonka od dziedziczenia. Może to nastąpić, gdy przed śmiercią spadkodawca wystąpił o rozwód lub separację z winy współmałżonka, a żądanie to było uzasadnione. O wyłączeniu decyduje sąd, a wniosek musi zostać złożony w określonych terminach.