-
Mątwy potrafią błyskawicznie zmieniać wzory i kolory skóry podczas polowania, co może dezorientować inne zwierzęta w pobliżu.
-
Efektowne, ruchome pasma barw na ciele mątwy zakłócają rozpoznanie jej sylwetki przez potencjalne ofiary, jednak naukowcy nie potwierdzili, że wywołują one autentyczny stan hipnozy.
-
Wzory na skórze mątwy powstają dzięki wyspecjalizowanym strukturom, takim jak chromatofory, iridofory i leukofory, a ich szybkie działanie kontroluje układ nerwowy.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
W głębokich wodach żyje zwierzę, które hipnotyzuje swoje ofiary – tak można by opisać scenę, w której mątwa powoli zbliża się do krewetki, kraba albo niewielkiej ryby, a po jej ciele przesuwają się pasma światła i koloru. Widok jest na tyle niezwykły, że łatwo można uwierzyć, że ofiara naprawdę zostaje zahipnotyzowana. Mątwy są sprytnymi drapieźnikami, które polegają na doskonałym wzroku, kamuflażu i błyskawicznym ataku. Ich kolorowy pokaz odwracać uwagę lub ukrywać kontury drapieżnika, ale naukowcy nie potwierdzili, że wywołuje u zdobyczy prawdziwy stan hipnozy.
„Hipnoza” to chwytliwe określenie
Mątwy to wzrokowi myśliwi, którzy używają swoich dużych, złożonych oczu do lokalizowania i śledzenia potencjalnych posiłków. Jak powiedział w rozmowie z Live Science Bret Grasse kierownik ds. głowonogów w Marine Biological Laboratory w Woods Hole w stanie Massachusetts, „Zasadniczo ich strategia polega na powolnym, dyskretnym podejściu, powiedział portalowi”.
Podczas zbliżania się mątwy często prezentują efektowny pokaz, tworząc ruchome pasma na swoim ciele. Niektórzy mogą się zastanawiać, czy ta sztuczka może hipnotyzować ofiarę, ale naukowcy nie sądzą, aby tak było.
W tym kontekście słowo „hipnotyzowanie” należy traktować przede wszystkim jako obrazowy opis spektakularnego zachowania, a nie potwierdzony mechanizm biologiczny. Mątwa nie musi przejmować kontroli nad umysłem zdobyczy, by zyskać przewagę. Wystarczy, że sprawi, iż jej sylwetka stanie się trudniejsza do rozpoznania albo że ofiara nie odczyta na czas sygnału ostrzegawczego. Przesuwające się pasma rozbijają jednolity kształt ciała, przez co drapieżnik może wyglądać jak fragment ruchomego tła, a nie zwierzę szykujące się do ataku. Inna możliwość zakłada, że pokaz odciąga uwagę zdobyczy od kierunku, z którego nadchodzi niebezpieczeństwo.
Zmiana barwy może służyć kilku celom, a jej znaczenie zależy od warunków oświetlenia, rodzaju dna czy zachowania konkretnej ofiary. Skóra mątwy jest bardzo dynamicznym narzędziem, wykorzystywanym w kamuflażu i komunikacji, a naukowcy nadal badają, jak mózg steruje tak złożonymi zmianami.
Gdy mątwa znajdzie się wystarczająco blisko, nie polega już wyłącznie na kolorach. Z dwóch specjalnych, długich ramion wyrzuca w kierunku ofiary błyskawiczny chwyt. Macki chwytne są zwykle ukryte w specjalnych kieszeniach przy głowie i mogą wysunąć się tak szybko, że krewetka lub mała ryba ma niewiele czasu na reakcję. Naukowcy porównują to do rozwijania się języka u kameleona. Zdobycz zostaje przyciągnięta do otworu gębowego, gdzie znajduje się przypominający dziób aparat szczękowy. Mątwa może też używać jadu, który pomaga obezwładnić ofiarę i ogranicza wysiłek energetyczny włożony w polowanie. Sukces tego morskiego łowcy wynika z połączenia cichego podejścia, kamuflażu i bardzo szybkiego ataku.
Jak twierdzi w rozmowie z Live Science Connor Gibbons, kierownik ośrodka badań głowonogów na Uniwersytecie Columbia „Gdy fale o różnych kolorach spływają po ciele mątwy, kształt zwierzęcia staje się mniej oczywisty dla jej ofiary, więc może ona nie uznać mątwy za zagrożenie, przed którym powinna uciekać.”
To tylko część czegoś, co im grozi, a oni myślą: Nie wiem, czy jesteś drapieżnikiem? Czy tylko machasz? Kim jesteś? A potem jest już za późno
Jak mątwy zmieniają kolory i wzory?
Za widowiskowym wyglądem stoją różne wyspecjalizowand struktury skóry. Chromatofory zawierają barwniki i zmieniają widoczną powierzchnię pod wpływem skurczu mięśni. Iridofory z kolei odbijają światło, zaś leukofory rozpraszają je i pomagają uzyskać jasne tony. Te wszystkie elementy umożliwiają tworzenie kontrastów, pasów i różnych migoczących efektów. Układ nerwowy mątwy steruje zmianami szybko, dlatego może reagować na otoczenie niemal natychmiast. Wzory skóry pełnią funkcję kamuflażu. Mątwy potrafią przyjmować wzory, które zaburzają widoczność ich konturów, a to utrudnia innym zwierzętom rozpoznanie sylwetki.
Kamuflaż nie zawsze polega na idealnym dopasowaniu do koloru podłoża. Czasem ważniejsze jest przerwanie obrysu ciała kontrastowymi plamami, by zwierzę nie rzucało się w oczy jako całość. Ruchome wzory mogą dodatkowo utrudniać obserwatorowi ustalenie, gdzie dokładnie znajduje się drapieżnik i w którą stronę się porusza. Z punktu widzenia zdobyczy chwila wahania może wystarczyć, by mątwa znalazła się w zasięgu swoich ramion. Nie trzeba więc zakładać dosłownej hipnozy, aby wyjaśnić, dlaczego ten sposób polowania jest skuteczny.
Mątwy potrafią wypuścić chmurę atramentu
Mątwy są morskimi mięczakami z grupy głowonogów. Są spokrewnione z kałamarnicami i ośmiornicami. Mają spłaszczone ciało otoczone płetwą, dużą głowę, oczy i ramiona wokół otworu gębowego. Wewnątrz ciała znajduje się wapienna płytka, zwana kością mątwy, pomagająca regulować pływanie.
Wiele gatunków zmienia barwy i fakturę skóry, a w momencie zagrożenia wypuszcza chmurę atramentu. Żyją w morzach, często przy dnie, gdzie polują na skorupiaki, ryby i drobne zwierzęta. To jedne z najbardziej fascynujących morskich drapieżników, a ich „hipnotyczny” taniec pokazuje, że kamuflaż wspiera polowanie.
Co wiesz o życiu w Bałtyku? Tylko najlepsi zrobią 8/10 za parawanem
