Spis treści:
-
Jak działa system kaucyjny?
-
Co się zmienia 1 stycznia 2026 w systemie kaucyjnym?
Jak działa system kaucyjny?
Obecny model systemu kaucyjnego opiera się na znowelizowanej ustawie z dnia 13 lipca 2023 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, która dostosowała polskie prawo do unijnych wymogów w zakresie recyklingu pojemników po napojach. Ustawodawca zapisał w niej konkretne cele: 77 proc. selektywnej zbiórki w pierwszym etapie funkcjonowania oraz 90 proc. do 2029 r., przenosząc odpowiedzialność za ich realizację z gmin na producentów napojów i operatorów systemu. Od początku zakładano stopniowe wdrażanie przepisów, które formalnie zaczęły obowiązywać od 1 października 2025 r., po okresie przygotowań infrastrukturalnych i logistycznych.
Na obecnym etapie zmiany są już widoczne w handlu, choć system nadal nie obejmuje całego rynku. Kaucja jest doliczana wyłącznie do napojów w opakowaniach oznaczonych znakiem systemu, a jej zwrot następuje po oddaniu pustego opakowania w punkcie zbiórki lub automacie. Stawki są określone przez przepisy: 50 groszy za butelki plastikowe do 3 litrów i puszki metalowe do 1 litra oraz 1 zł za szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra.
Opakowania pozbawione znaku kaucji pozostają poza systemem, co oznacza brak możliwości zwrotu w powszechnej sieci. W rezultacie na półkach sklepowych przez pewien czas funkcjonowały równolegle produkty objęte nowymi zasadami oraz te sprzedawane jeszcze na dotychczasowych warunkach. Skala przechodzenia rynku na nowe przepisy była podsumowywana w grudniu 2025 r. przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz operatorów systemu. Z przekazywanych informacji wynikało, że już w listopadzie 2025 r. w obrocie znajdowało się blisko 60 mln opakowań ze znakiem kaucji.
Co się zmienia 1 stycznia 2026 w systemie kaucyjnym?
Od 1 stycznia 2026 r. producenci, którzy przystąpili do systemu kaucyjnego, mogą oferować nowe partie napojów wyłącznie w opakowaniach ze znakiem. Oznacza to zakończenie etapu, w którym na rynek trafiały świeżo wyprodukowane napoje bez wymaganego oznaczenia, i początek fazy szybszego nasycania półek nowymi opakowaniami. Zmiana nie działa jednak wstecz – sprzedaż napojów wyprodukowanych wcześniej, jeszcze bez znaku kaucji, pozostaje dozwolona aż do wyczerpania zapasów.
Nowy etap oznacza też wyraźne zaostrzenie zasad finansowych. Administracja zapowiada, że producenci, którzy nie współpracują z operatorami systemu, będą obciążani opłatą produktową sięgającą nawet 3 zł za kilogram tworzywa lub metalu, jeżeli nie zostanie osiągnięty wymagany 77-procentowy poziom zbiórki. Co istotne, odpowiedzialność nie dotyczy wyłącznie firm pozostających poza systemem – także producenci, którzy podpisali umowy, muszą wykazać realną skuteczność. Każdy brakujący kilogram opakowań poniżej ustawowego progu oznacza dla nich dodatkową opłatę w wysokości 1 zł.
Koszty niedopełnienia obowiązków zostały rozłożone po równo pomiędzy producentów i operatorów systemu, aby wymusić rzeczywiste zarządzanie siecią zbiórki, a nie jedynie formalne uczestnictwo. Równolegle utrzymano zróżnicowanie zasad po stronie handlu. Sklepy o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m² muszą przyjmować opakowania i zwracać kaucję, natomiast mniejsze placówki mogą rozszerzać obsługę zwrotów dobrowolnie, w zależności od profilu sprzedaży i rodzaju oferowanych opakowań.