Niemiecki Federalny Trybunał Konstytucyjny przez lata cieszył się wyjątkowym zaufaniem społecznym. Instytucja powstała w 1951 roku, by pilnować zgodności prawa z niemiecką konstytucją. Rozstrzyga spory dotyczące m.in. praw obywatelskich, ochrony klimatu czy świadczeń dla bezrobotnych.
Sondaż. Ilu Niemców ufa Trybunałowi Konstytucyjnemu?
Z badania YouGov przeprowadzonego z okazji 75. rocznicy otwarcia sądu wynika, że ufa mu 66 proc. Niemców. To więcej niż Bundesratowi, czyli drugiej izbie parlamentu (47 proc.), Bundestagowi (38 proc.) i rządowi federalnemu (29 proc.). Jednocześnie w 2021 roku zaufanie do Trybunału deklarowało aż 81 proc. badanych.
Jednym z możliwych powodów spadku zaufania są decyzje z czasów pandemii COVID-19, gdy sąd uznawał za zgodne z konstytucją niektóre ograniczenia swobód. Wywoływały one protesty i krytykę. Politolożka Christine Landfried podkreśla jednak, że TK z natury zajmuje się sprawami politycznymi. – Jednak sposób podejmowania decyzji powinien opierać się na argumentach i metodach prawnych. To coś innego niż polityka – tłumaczy ekspertka.
Niemcy. Spór o wybór sędziów do TK
Wątpliwości dotyczą również sposobu wyłaniania sędziów. Kandydatów wskazują partie polityczne, a miejsca w dwóch ośmioosobowych senatach Trybunału obsadzane są przez Bundestag i Bundesrat.
W ubiegłym roku w systemie pojawiła się luka, gdy kandydatura Frauke Brosius-Gersdorf, zgłoszonej przez SPD, upadła po kampanii krytyki w internecie. Część polityków CDU wycofała poparcie m.in. z powodu jej liberalnych poglądów na temat aborcji.
Była sędzia Trybunału Gertrude Luebbe-Wolff proponuje, by stanowiska sędziowskie były otwierane w publicznym naborze, a specjalna komisja wybierała kandydatów spośród zgłoszeń. Takie rozwiązanie mogłoby ograniczyć wpływ partyjnych układów, a jednocześnie zachować demokratyczną kontrolę nad nominacjami. Podobne podejście stosują Austria i Szwajcaria.
Kolejny spór dotyczy Alternatywy dla Niemiec (AfD). Według YouGov zaufanie do Trybunału jest najniższe wśród zwolenników tej partii i wynosi 34 proc. Wśród sympatyków CDU i SPD sięga około 80 proc.
Gertrude Luebbe-Wolff uważa, że przy obecnym układzie sił politycznych AfD oraz Lewica powinny mieć możliwość zgłaszania kandydatów. Jej zdaniem procedury wyboru sędziów pozwalają sprawdzić, czy kandydat respektuje konstytucję.
Innego zdania jest Christine Landfried. Zwraca uwagę, że AfD jest oceniana jako partia, której część struktur ma charakter skrajnie prawicowy i jest uznawana za wrogą porządkowi konstytucyjnemu. Jej zdaniem obsadzanie stanowisk w instytucji stojącej na straży demokracji wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza ze względu na nazistowską przeszłość Niemiec.