Prokuratura Krajowa prowadzi śledztwo w sprawie zabójstwa sześciu osób na Rynku Głównym w Krakowie oraz usiłowania zabójstwa wielu innych osób przez 24-letniego Michała Oksińskiego.
Zdarzenia zakwalifikowano jako czyny o charakterze terrorystycznym. Zamachowiec zmarł w poniedziałek rano.
Śledczy zbierają i analizują m.in. ślady, które mężczyzna zostawił w sieci. W dyskusji o motywach działania 24-latka pojawia się pytanie o to, jakie zachowania, wpisy, znaki sprawiają, że powinna zapalić się lampka ostrzegawcza. W jaki sposób służby identyfikują osoby, które mogą stanowić potencjalne zagrożenie terrorystyczne?
Zamach w Krakowie. Ekspert ds. terroryzmu o identyfikowaniu zagrożeń
Służby identyfikują potencjalne przejawy czy też zagrożenia o charakterze terrorystycznym w cyberprzestrzeni, jak również w świecie rzeczywistym.
– Jeżeli chodzi o cyberprzestrzeń, służby kierują swoje zainteresowania na internet ogólnie dostępny oraz ten ograniczony, czyli darknet – wyjaśnia Andrzej Mroczek, członek Rady Programowej Centrum Badań nad Terroryzmem Collegium Civitas i były funkcjonariusz zajmujący się zwalczaniem terroru kryminalnego.
– Mówimy tu o różnego rodzaju grupach, portalach czy pokojach, półotwartych i zamkniętych, które skupiają osoby zweryfikowane. To tam służby muszą stosować odpowiednie metody pracy operacyjnej – dodaje.
W świecie realnym służby koncentrują uwagę przede wszystkim na środowiskach, które wykazują zachowania o charakterze ekstremistycznym.
– Od ekstremizmu do terroryzmu jest tylko jeden mały krok – mówi Mroczek.
– Cyberprzestrzeń i świat realny łączą się dwukierunkowo: jeżeli w sieci zauważone zostaną niepokojące zachowania, automatycznie przenosi się to na życie realne, co wymaga podjęcia działań równoległych w obu sferach – podkreśla ekspert.
W cyberprzestrzeni działania opierają się na obserwacji, analizie oraz „metodach ofensywnych”, które mają na celu wyłowienie osoby mogącej stanowić zagrożenie.
– Na identyfikację składa się kilka płaszczyzn, przy czym nie każde zachowanie na pierwszy rzut oka świadczy o predyspozycjach do radykalizacji czy do stwarzania zagrożeń fizycznych – tłumaczy Mroczek.
– Służby dysponują narzędziami analitycznymi wyposażonymi w algorytmy wychwytujące charakterystyczne słowa i zachowania, a w razie potrzeby korzystają z zasobów służb zaprzyjaźnionych – dodaje.
Zamach w Krakowie. Policja monitoruje sieć
Policja podkreśla, że w sieci nie jesteśmy ani anonimowi, ani bezkarni.
– Funkcjonariusze CBZC w sposób ciągły monitorują internet pod kątem ujawniania wpisów wyczerpujących znamiona przestępstw – mówi Interii Michał Pietraszko z Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (CBZC).
CBZC ustala dane i adres podejrzanego i przekazuje je do właściwej lokalnie jednostki policji, której funkcjonariusze udają się na miejsce i dokonują zatrzymania.
O jakie przestępstwa chodzi? Między innymi o stwarzanie zagrożenia dla życia i zdrowia.
– Na przykład, gdy ktoś w sieci zapowiada, że kogoś zabije. To czyn zagrożony karą do ośmiu lat więzienia, ale gdy takie wpisy pojawiają się wielokrotnie, mamy już typ kwalifikowany i karę do 12 lat więzienia – wyjaśnia Pietraszko.
Zatrzymania często dotyczą też nawoływania do czynu zabronionego, publicznego pochwalania przestępstwa czy nawoływania do nienawiści.
A co z treściami, które nie naruszają przepisów prawa, ale budzą niepokój?
– Osoby, które bezpośrednio nie komunikują zamiaru dokonania przestępstwa, ale przejawiają jakieś dziwne zachowania, też pozostają w zainteresowaniu policji – mówi Pietraszko.
Służby tropią zagrożenia
Największy problem dla służb wyszukujących potencjalne zagrożenia terrorystyczne stanowi identyfikacja zagrożeń płynących od pojedynczych osób, które nie są bezpośrednio zaangażowane w zorganizowane grupy ani w świecie realnym, ani w cyberprzestrzeni.
– Łatwiej wychwycić symptomy w przypadku grupy powyżej dwóch osób. Największym wyzwaniem jest sytuacja, gdy osoba radykalizuje się sama w zaciszu domu, nie komunikuje swoich planów na zewnątrz i przygotowuje atak fizyczny – mówi Andrzej Mroczek.
Jak podkreśla, pojedyncze osoby mogą radykalizować się i planować ataki z pobudek indywidualnych, światopoglądowych lub psychicznych, niekoniecznie powszechnie rozpoznanych przez służby.
– Największą trudność sprawia brak jakichkolwiek przecieków i sygnałów o ich radykalizacji – podkreśla Andrzej Mroczek.
Jakie zatem sygnały zwracają uwagę służb?
– Samo noszenie odzieży militarnej nie stanowi jeszcze przesłanki do objęcia danej osoby zainteresowaniem operacyjnym. Do stworzenia profilu potencjalnego terrorysty wymagane jest połączenie kilku elementów – mówi ekspert.
Służby weryfikują wszelkie nielegalne zakupy broni palnej, amunicji i elementów składowych. Sprawcy często kupują pojedyncze części (np. lufę, zamek, magazynek) w różnych miejscach i składają broń samodzielnie, co jest trudne do wychwycenia. Podobnie wygląda kwestia komponentów do materiałów wybuchowych.
– Przykładowo: Anders Breivik kupował w Polsce nawozy rolnicze do produkcji mieszanki ANFO, polskie służby to wychwyciły i przekazały informację stronie norweskiej. Jednak tam nie podjęto w tej kwestii działań – słyszymy.
Służby zwracają uwagę na sygnały materialne (wspomniany handel bronią, elementami materiałów wybuchowych) oraz werbalne w przestrzeni publicznej i internetowej.
– Jednorazowa wypowiedź rzucona pod wpływem impulsu traktowana jest jako mało istotny szczegół, jednak jej powtarzalność u tej samej osoby może wskazywać na proces radykalizacji i realne zagrożenie – tłumaczy Mroczek.
Anna Nicz, Justyna Kaczmarczyk
Chcesz porozmawiać z autorkami? Napisz: [email protected] [email protected]