Choć od lat nie wolno go produkować ani montować, azbest wciąż zalega na dachach tysięcy polskich domów i budynków gospodarczych. To spuścizna budownictwa sprzed dekad, gdy eternit uchodził za materiał niemal idealny – tani, trwały i odporny na ogień. Dziś wiemy, że idealny nie był.
– Azbest jest zaliczany do jednych z najgroźniejszych substancji powodujących choroby układu oddechowego – zauważa w rozmowie z „Wprost” radca prawny Krzysztof Granat, wspólnik zarządzający w Kancelarii Radców Prawnych K & L Legal Granat i Wspólnicy.
Największe ryzyko pojawia się z upływem czasu. Stare płyty eternitowe kruszeją pod wpływem pogody, uwalniając mikroskopijne włókna, które mogą być wdychane przez mieszkańców. Choroby wywołane azbestem rozwijają się latami, często dając o sobie znać dopiero po 20–30 latach. Mowa m.in. o azbestozie, raku płuc czy międzybłoniaku opłucnej.
Absolutny zakaz stosowania
Od prawie trzydziestu lat stosowanie azbestu w Polsce jest zakazane.
– W Polsce od 1998 roku zakazane jest stosowanie wyrobów zawierających azbest, przede wszystkim dotyczy to wyrobów budowlanych. Zakaz ten nie zmienił jednak faktu, że wcześniej azbest był powszechnie stosowany m.in. w pokryciach dachowych (eternit) i materiałach izolacyjnych – wyjaśnia mec. Krzysztof Granat.
Problem w tym, że azbest nie zniknął wraz z zakazem, dlatego państwo prowadzi systematyczną ewidencję obiektów, na których nadal znajdują się wyroby azbestowe.
Tylko do 31 stycznia
Do końca stycznia właściciele nieruchomości muszą dopełnić corocznego obowiązku zgłoszenia wyrobów azbestowych do urzędu gminy. Dotyczy to domów mieszkalnych, garaży, budynków gospodarczych czy inwentarskich – nawet jeśli w ostatnim roku w obiektach nic się nie zmieniło.
– Zgodnie z rozporządzeniem ministra gospodarki w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest, w terminie do 31 stycznia każdego roku kalendarzowego należy złożyć deklarację w sprawie posiadania wyrobów azbestowych, a także ich utylizacji w przeciągu poprzedniego roku – tłumaczy mec. Granat.
Kary nawet do 20 tys. zł
Właściciele domów, garaży czy budynków gospodarczych mają ostatni dzwonek, by wypełnić coroczny obowiązek zgłoszenia wyrobów zawierających azbest. Termin mija 31 stycznia, a jego niedopełnienie może skutkować wysokimi karami finansowymi.
– Za brak złożenia takich deklaracji grożą wysokie kary sięgające nawet 20 tys. zł i zależne od rodzaju oraz ilości posiadanych wyrobów zawierających azbest. Deklaracje można znaleźć na stronach urzędów miast i gmin. Zaznaczenia wymaga, że na operację utylizacji azbestu można otrzymać dofinansowanie sięgające nawet 100 proc. kosztów – mówi mec. Granat.
Kogo obowiązek dotyczy?
Obowiązek dotyczy wszystkich właścicieli nieruchomości:
-
osoby fizyczne składają deklarację w swoim urzędzie gminy, -
osoby prawne i jednostki samorządu terytorialnego – w urzędzie marszałkowskim.
Dane z deklaracji trafiają do centralnej bazy i pomagają w planowaniu kolejnych etapów Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu (2009–2032), którego celem jest całkowite i bezpieczne usunięcie azbestu z kraju.
Co zgłosić w deklaracji?
Jeśli na działce lub w budynku stwierdzimy obecność odpadów lub wyrobów zawierających azbest, to w formularzu należy podać:
-
rodzaj zabudowy, -
numer działki ewidencyjnej, -
nazwę i rodzaj wyrobu, -
ilość wyrobów azbestowych, -
stopień pilności usunięcia, -
przewidywany termin usunięcia, -
ilość usuniętych wyrobów przekazanych do unieszkodliwienia.
Gdzie w budynku może być azbest?
W Polsce produkcja, import i stosowanie wyrobów zawierających azbest są zakazane od 1998 roku. Wcześniej był to popularny materiał wykorzystywany m.in. do produkcji:
-
pokryć dachowych (eternit, papa), -
płyt elewacyjnych i balkonowych, -
rur wodociągowych i kanalizacyjnych, -
przewodów wentylacyjnych i kominowych.
Nie wolno usuwać samodzielnie
Azbest jest odpadem niebezpiecznym. Jego demontaż mogą wykonywać wyłącznie wyspecjalizowane firmy z odpowiednimi uprawnieniami, sprzętem i przeszkolonym personelem, działające zgodnie z zatwierdzonym przez starostę programem gospodarowania odpadami niebezpiecznymi.
FAQ – najważniejsze pytania
1. Kiedy trzeba zgłosić azbest?
Do 31 stycznia każdego roku właściciele nieruchomości muszą złożyć deklarację w urzędzie.
2. Kogo dotyczy obowiązek?
Osoby fizyczne – urząd gminy, osoby prawne i JST – urząd marszałkowski.
3. Co grozi za brak zgłoszenia?
Kary finansowe sięgające nawet 20 tys. zł.
4. Czy mogę samodzielnie usuwać azbest?
Nie – azbestu nie wolno usuwać samodzielnie. Prace mogą wykonywać tylko firmy z uprawnieniami.
5. Czy można otrzymać dofinansowanie na usunięcie azbestu?
Tak – nawet do 100 proc. kosztów utylizacji można pokryć z dofinansowania państwowego.