-
W Kanadzie odnaleziono skamieniałość Tyrannoroter heberti, pierwszego znanego lądowego roślinożernego kręgowca.
-
Czaszka i zęby tego zwierzęcia wskazują na ewolucję w stronę miażdżenia i trawienia roślin, co było przełomem w rozwoju ekosystemów lądowych.
-
Nowe odkrycie sugeruje, że roślinożerność pojawiła się wśród kręgowców wcześniej, niż dotychczas sądzono.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu
A zatem to początek nitki prowadzącej do rozwoju fundamentu ekosystemów lądowych – roślinożernych kręgowców, które do dzisiaj stanowią podstawę funkcjonowania wielu środowisk na wielu kontynentach.
Roślinożerne gady ssakokształtne, następnie ogromne roślinożerne dinozaury jak zauropody, w końcu roślinożerne ssaki – wszystkie one są kolejnymi wątkami pochodzącymi od tej nitki, którą rozpoczyna przełomowe zwierzę sprzed 307 mln lat znalezione właśnie w Kanadzie.
Nazwę ma budzącą grozę, bo oznacza ona „orającego tyrana”. Orającego, gdyż – zdaniem paleontologów – to niewielkie, acz przełomowe zwierzę z epoki karbonu mogło być pierwszym żywym kombajnem do roślin. Czworonogiem, który zorientował się, że w późnym karbonie Ziemię porasta dostat
ecznie dużo roślin, by się nimi wyżywić bez konieczności uciekania się do kosztownego energetycznie i ryzykownego polowania na inne istoty. Tyranoroter to pierwszy wśród kręgowców odkrywca, jak być wegetarianinem. Jeść skutecznie i obficie to, co i tak rośnie wokół i nie ucieka.
Rzecz jasna, roślinność epoki karbonu mocno różniła się od tej, którą znamy obecnie. Ponad 300 mln lat temu nie było roślin kwiatowych, traw czy ziół. Ziemię porastało mnóstwo glonów i mchów, ale od milionów lat wiele gatunków zaczęło osiągać już spore rozmiary. Paprocie, widłaki czy skrzypy rosły do gabarytów pokaźnych drzew. Ziemia wyglądała jak inna planeta, ale była zielona i obfitowała w roślinność – pokarm tyranorotera.
Nieduże zwierzę z Kanady dokonało przełomu w nauce
To nieduże zwierzę stanowi ważny przełom naukowy początku 2026 r., odkryty w późnokarbońskiej formacji skalnej zwanej Sydney Mines. Nie leży ona jednak koło Sydney w Australii, ale w pobliżu znanego ze znalezisk z karbonu Sydney w Nowej Szkocji, w Kanadzie.
Jak czytamy w „Nature Ecology and Evolution”, powstanie roślinożerności jest jednym z najważniejszych wydarzeń w ewolucji kręgowców lądowych i wpłynęła fundamentalnie na rozwój życia na Ziemi i ekosystemy, które roślinożerne zwierzęta zamieszkiwały.
Roślinożerność okazuje się wtórnym wobec drapieżnictwa sposobem odżywania się, tzn. początkowo kręgowce zjadały się nawzajem zanim zaczęły próbować innej, łatwo dostępnej diety. Powstanie takiego sposoby odżywiania się doprowadziło do ukształtowania się podstawowej struktury współczesnych ekosystemów lądowych.
A Tyrannoroter heberti to początek jednej z największych rewolucji w dziejach życia na Ziemi. „To jedno z najstarszych znanych czworonożnych zwierząt żywiących się roślinami” – mówi o nim Arjan Mann z Field Museum w Chicago, współautor badania opisującego przełomowe znalezisko z Nowej Szkocji.
Długa na 10 cm czaszka tyranorotera jest wypełniona zestawem dodatkowych zębów dostosowanych do miażdżenia i rozdrabniania pokarmu roślinnego. Inne karbońskie kręgowce, żywiące się bezkręgowcami albo sobą nawzajem, takich zębów nie miały. Te zęby leżące na podniebieniu zwierzęcia sugerują, że lądowe kręgowce zaczęły żywić się roślinami wcześniej niż wcześniej sądzili naukowcy.
Owady smaczne, ale wokół było tyle roślin
Czaszka tyranorotera wraz z żuchwą i zębami znajdowała się w skamieniałym pniu drzewa sprzed 307 mln lat. Zwierzę długości zapewne 25-30 cm, czyli dość sporej jaszczurki, zapewne się w nim schroniło.
Naukowcy zaliczają Tyrannoroter heberti do mikrozaurów, takich jak pantylidy, ale pewności do przynależności zwierzęcia do tych zwierząt nie ma. Uważa się, że mikrozaury należały do płazów, ale były też spokrewnione ze wspólnymi przodkami gadów i ssaków.
Gwoli ścisłości, tyranoroter przystosował swe zęby do miażdżenia roślin, co dawało mu sporą przewagę nad resztą zwierząt epoki karbonu. Nie oznacza to jednak, że nie jadł już w ogóle mięsa. Prawdopodobnie pożerał także stawonogi, a dietę uzupełniał roślinami jako pierwszy z lądowych śmiałków wśród kręgowców.
Bardzo możliwe, że budowa jego zębów dostosowanych do miażdżenia roślin karbońskich to efekt ewolucji uzębienia jego przodków i krewniaków, którzy swymi zębami kruszyli twarde pancerzyki ówczesnych bezkręgowców. Rośliny sprzed 300 mln lat także były bardzo twarde, zawierały sporo krzemionki i celulozy.
Kanadyjski śmiałek musiał wytworzyć także zupełnie nowy w świecie kręgowców układ pokarmowy i florę bakteryjną by taki pokarm strawić. Warto było, gdyż obfitość roślinna epoki karbonu skłaniała do takich rozwiązań.
Do tej pory paleontologowie umiejscawiali pojawienie się pierwszych roślinożerców wśród kręgowców na koniec karbonu, czyli 299 mln lat temu. To zwierzę jest starsze o co najmniej kilka milionów lat.
A to nie koniec, gdyż spektakularne odkrycie z Kanady skłania teraz do przyjrzenia się bliżej, za pomocą tomografii komputerowej, zębom innych pantylidów z epoki karbonu, także tym starszym. Może i one mogły zjadać rośliny, a nie tylko owady czy wije.