– Kupujesz produkt, który znasz od lat. Opakowanie wygląda identycznie, cena jest taka sama. Na pierwszy rzut oka wszystko wydaje się bez zmian. Dopiero po zakupie zauważasz, że w środku jest mniej produktu niż kiedyś: było 100 g czekolady – jest tylko 90 g, zamiast kilograma mąki – jest 900 g, butelka już nie jest litrowa – ma 800 ml, a zamiast 20 ciastek w opakowaniu znajdujemy 17. Takie zjawisko określane jest jako downsizing lub shrinkflacja, czyli zmniejszenie przez producentów wagi lub objętości produktów – wyjaśnia Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK).
Z badania przeprowadzonego przed dwoma laty na zlecenie Urzędu wynika, że konsumenci najczęściej wskazywali downsizing w przypadku artykułów spożywczych, zwłaszcza nabiału i słodyczy.
UOKiK podkreśla, że producenci mają obowiązek podawania na opakowaniu informacji o masie, objętości lub liczbie sztuk. Jeśli decydują o zmniejszeniu produktu, muszą wskazać nową gramaturę.
W przypadku artykułów kupowanych regularnie konsumenci mogą nie zauważyć tej zmiany, szczególnie gdy cena i wygląd opakowania pozostają takie same.
Danone, Nestlé i inne firmy pod lupą UOKiK
UOKiK wszczął postępowania wyjaśniające wobec spółek Danone, Mondelez, Nestlé i Unilever, jednych z największych działających na polskim rynku producentów żywności, środków czystości i artykułów pielęgnacyjnych. Urząd sprawdza czy firmy te rzetelnie informowały o zmniejszeniu ilości lub gramatury produktów, a także czy wygląd, rozmiar lub szata graficzna opakowań nie sprawiały mylnego wrażenia, że produkt nie uległ zmniejszeniu. Jeżeli jego sposób prezentacji lub przekazywania informacji o zmianach wprowadzał konsumentów w błąd, prezes UOKiK może postawić zarzuty.
– Zmniejszenie ilości czy gramatury produktu musi być uczciwie komunikowane. Jeżeli wygląd opakowania nie sugeruje zmian, konsumenci mogą nie zauważyć różnicy. Zmniejszenie gramatury bez zmiany ceny oznacza w rzeczywistości, że za produkt płacimy więcej. To utrudnia konsumentom porównywanie cen oraz osłabia ich zaufanie do przedsiębiorców – podkreśla Tomasz Chróstny, prezes UOKiK.
Szef UOKiK zwraca uwagę, że istotne znaczenie w tej sprawie ma niedawne orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie C-301/25. Unijny trybunał potwierdził, że nawet jeśli produkt spełnia wymagania prawa żywnościowego, czyli po zmniejszeniu gramatury ma prawidłowe oznaczenie masy lub objętości, nie wyklucza to oceny tej praktyki pod kątem wprowadzania konsumentów w błąd na gruncie przepisów o nieuczciwych praktykach rynkowych.
– Downsizing nie jest nowym zjawiskiem. Nowe jest natomiast orzeczenie TSUE, które jednoznacznie potwierdziło możliwość oceny takich praktyk również z perspektywy ochrony konsumentów. Przedsiębiorcy powinni informować o zmianach gramatury produktów w sposób jasny i czytelny. Sprawdzamy, czy komunikują takie zmiany rzetelnie, tak by konsumenci wiedzieli nie tylko, ile płacą, ale również ile produktu otrzymują po zmianie. To niezbędne, by mogli podejmować świadome decyzje zakupowe – podsumowuje Chróstny.