-
Badanie wykazało, że azjatyckie słonie potrafią powstrzymywać automatyczne reakcje i zmieniać swoje zachowanie, kiedy dotychczasowa strategia przestaje być skuteczna.
-
Eksperyment przeprowadzony przez zespół Joshuy M. Plotnika i Sydney F. Hope udowodnił, że słonie wykazują kontrolę hamowania i elastyczność poznawczą podczas zdobywania pożywienia.
-
Zdolność do hamowania impulsu i adaptowania strategii może pomagać słoniom w radzeniu sobie z przeszkodami i zmieniającym się środowiskiem, w tym podczas kontaktów z ludźmi.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Naukowcy odkryli, że słonie potrafią nie tylko nauczyć się określonego sposobu zdobywania pożywienia, lecz także zahamować wcześniej wyuczoną reakcję, kiedy przestaje ona działać. Zwierzę może więc powstrzymać pierwszą reakcję i poszukać innego rozwiązania. Kontrola hamowania pomaga elastycznie podejmować decyzje. Podobne zdolności pomagają zwierzętom radzić sobie ze zmiennym środowiskiem, przeszkodami i nieprzewidywalnymi sytuacjami. U słoni może to mieć znaczenie podczas kontaktów z ludźmi.
Kto przeprowadził badania na słoniach?
Badanie przeprowadzili naukowcy z CUNY Graduate Center i Hunter College. Zespół tworzyli przede wszystkim profesor psychologii Joshua M. Plotnik oraz badaczka Sydney F. Hope. Eksperyment przeprowadzono na 16 słoniach indyjskich (Elephas maximus) z National Elephant Institute w Tajlandii. Wyniki opublikowano w czasopiśmie PLOS ONE. Badacze zajęli się tzw. kontrolą hamowania, czyli zdolnością do powstrzymania dominującej albo wcześniej nagradzanej reakcji i wybrania zachowania bardziej odpowiedniego do sytuacji.
Wcześniejsze badania nad kontrolą hamowania u słoni dawały słabsze rezultaty. Plotnik i Hope zwrócili jednak uwagę, że niektóre zadania wymagały przede wszystkim podążania wzrokiem za ludzkimi wskazówkami. Tymczasem słonie w dużym stopniu korzystają z węchu, słuchu i dotyku. Naukowcy chcieli więc stworzyć eksperyment lepiej dopasowany do sposobu, w jaki te zwierzęta odbierają świat.
Na czym polegał eksperyment?
Słonie miały zdobyć owoc umieszczony w pudełku przymocowanym do drzewa. Na początku pudełko było nieprzezroczyste, a dostęp do nagrody prowadził przez określony otwór. Zwierzęta musiały nauczyć się, że bezpośrednie sięganie w stronę pudełka nie wystarczy i że trzeba skierować trąbę do właściwego wejścia. Następnie badacze zastosowali przezroczyste pudełko. Owoc był dobrze widoczny i można go było wyczuć przez niewielkie otwory. Taki układ miał sprawdzić, czy atrakcyjny widok nagrody wywoła impuls, by sięgnąć po nią prosto.
Słonie nadal korzystały z właściwego, okrężnego sposobu dotarcia do owocu. Sam ten wynik nie wystarczał jednak do potwierdzenia kontroli hamowania. Naukowcy nie mogli wykluczyć, że widok i zapach jedzenia nie wywoływały u zwierząt wystarczająco silnej pokusy.
Najważniejsza część eksperymentu rozpoczęła się wtedy, gdy badacze obrócili pudełko. Otwór, przez który można było dostać się do owocu, znalazł się po innej stronie. Wcześniej wyuczone zachowanie przestało być skuteczne. Słoń musiał powstrzymać poprzedni schemat i znaleźć nowe dojście do nagrody.
Co wykazały badania na słoniach?
Wyniki były interesujące. Po obróceniu pudełka średni czas od jego dotknięcia do zdobycia owocu wzrósł z 2,2 sekundy do 8,2 sekundy. To sugerowało, że zmiana wymagała od zwierząt przeorganizowania zachowania. W kolejnych próbach słonie coraz szybciej odnajdywały właściwe rozwiązanie. Kiedy wejście pozostawało w tym samym miejscu, czas potrzebny na zdobycie owocu skracał się.
Jeszcze ciekawszy był ostatni etap. Gdy położenie otworu zmieniało się przy każdej próbie, słonie potrzebowały średnio około 4,5 sekundy na zdobycie nagrody. Nie trzymały się więc bez końca jednej, wcześniej wyuczonej strategii. Potrafiły dostosować reakcję do nowej sytuacji. Zdaniem autorów jest to zgodne z obecnością kontroli hamowania i elastyczności poznawczej.
Odkryliśmy, że gdy słonie stawały w obliczu sytuacji, w której musiały stłumić impulsywne zachowanie – czy to impuls sięgnięcia bezpośrednio po nagrodę w postaci pożywienia za przezroczystą barierą, czy impuls kontynuowania stosowania wcześniej skutecznej techniki – zazwyczaj były w stanie stłumić ten impuls
Dlaczego kontrola hamowania jest tak ważna?
Kontrola hamowania pozwala nie reagować automatycznie, kiedy pierwsza odpowiedź okazuje się niewłaściwa. W naturze pomaga w zdobywaniu pożywienia, omijaniu przeszkód i reagowaniu na zagrożenie.
W przypadku słoni taka zdolność może mieć szczególne znaczenie. Zwierzęta żyjące w pobliżu ludzi spotykają ogrodzenia, bariery, drogi, pola uprawne i inne elementy zmieniającego się krajobrazu. Słoń, który szybko uczy się, że dana przeszkoda lub strategia nie działa, może znaleźć nową drogę. Wiedza o tym, jak słonie podejmują decyzje i uczą się na podstawie doświadczenia, może pomóc lepiej przewidywać ich zachowanie i ograniczać konflikty z ludźmi.
Joshua Plotnik od lat bada inteligencję słoni
Najnowszy eksperyment jest częścią wieloletniej pracy Joshuy Plotnika nad poznaniem zachowania słoni. Interesuje go nie tylko inteligencja słoni, ale również osobowość, podejmowanie ryzyka, relacje społeczne i sposób reagowania na zmiany środowiska.
Jedno z najbardziej znanych badań Plotnika dotyczyło współpracy. Wraz z Richardem Lairem, Wirotem Suphachoksahakunem i Fransiem de Waalem sprawdzał, czy słonie rozumieją, że wykonanie zadania wymaga obecności partnera. Zwierzęta musiały wspólnie pociągnąć linę, aby przyciągnąć platformę z jedzeniem. Wprowadzono opóźnienie, tak aby jeden słoń musiał poczekać na drugiego. Badacze obserwowali, że zwierzęta uczyły się czekać, zamiast bezskutecznie próbować wykonać zadanie samodzielnie.
Plotnik badał także zachowania społeczne słoni. W 2014 r. wraz ze współpracownikami opisał pierwsze empiryczne dowody zachowania pocieszającego u słoni azjatyckich. Zwierzęta reagowały na osobniki znajdujące się w stresie poprzez dotyk i wokalizacje. To sugerowało, że ich relacje społeczne są bardziej złożone, niż wcześniej sądzono.
Inne badania zespołu dotyczyły zdolności słoni do rozpoznawania siebie w lustrze, rozwiązywania nowych problemów oraz podejmowania decyzji związanych z ryzykiem. Badania Plotnika wskazywały, że słonie potrafią wykorzystywać informacje zapachowe do oceny ilości pożywienia.
Im lepiej zrozumiemy sposób myślenia słoni, podejmowanie decyzji dotyczących ryzyka i dostosowywanie się do zmian środowiskowych wywołanych przez człowieka, tym lepiej będziemy mogli przewidywać, co zrobią dalej, i tym lepiej opracowane będą nasze strategie dotyczące współistnienia ludzi i słoni
Nowe odkrycie dokłada kolejny element do tego obrazu. Słoń nie jest zwierzęciem, które jedynie zapamiętuje raz poznaną drogę do jedzenia. Potrafi również zmienić działanie, kiedy warunki się zmieniają. Ta zdolność do powstrzymania starej reakcji i wybrania innej może być kluczem do zrozumienia niezwykłej inteligencji słoni.