-
Henri Kagan i Kenso Soai zostali laureatami Nagrody Nobla w dziedzinie chemii za odkrycia dotyczące wzmacniania niewielkich różnic między cząsteczkami oraz ich wykorzystania w produkcji leków.
-
Kagan i Soai zajmują się badaniem przestrzennego ułożenia atomów w cząsteczkach i mechanizmami, które umożliwiają otrzymywanie określonych form tych cząsteczek.
-
Tegoroczna Nagroda Nobla z chemii ma wyjątkową wartość finansową – każdy laureat otrzyma 12 mln koron szwedzkich, co przekracza milion euro.
-
Więcej ważnych informacji znajdziesz na stronie głównej Interii, otwiera się w nowym oknie
Henri B. Kagan z francuskiego Uniwersytetu Paris-Saclay i Kenso Soai z Uniwersytetu Nauki w Tokio należą do naukowców zajmujących się stereochemią, czyli dziedziną badającą przestrzenne ułożenie atomów w cząsteczkach. Ich odkrycia pomogły lepiej zrozumieć, dlaczego niektóre cząsteczki występują w dwóch niemal identycznych, ale lustrzanie odbitych formach.
Henri B. Kagan jest jednym z pionierów nowoczesnej syntezy asymetrycznej. Francuski chemik wykazał m.in., że zależność między czystością katalizatora a czystością powstającego produktu nie musi być liniowa. Odkryte przez niego tzw. efekty nieliniowe w katalizie asymetrycznej pokazały, że nawet niewielka różnica w proporcji dwóch form cząsteczki może zostać w reakcji chemicznej znacznie wzmocniona.
Z kolei Kenso Soai, japoński chemik, który w 1995 roku odkrył asymetryczną autokatalizę – sytuację, w której produkt reakcji staje się katalizatorem pomagającym w powstawaniu kolejnych cząsteczek tego samego produktu. Co ważne, produkt „preferuje” tworzenie swojej własnej lustrzanej wersji, czyli zachowuje i wzmacnia swoją chiralność.
Badania Kagana i Soaia mają znaczenie w przemyśle farmaceutycznym. Dwie lustrzane wersje tej samej substancji mogą bowiem zupełnie inaczej oddziaływać z organizmem. Dlatego możliwość precyzyjnego otrzymywania konkretnej formy cząsteczki jest jednym z kluczowych elementów współczesnej produkcji leków.
Nagroda Nobla z chemii. Polka wśród noblistek
Nagroda Nobla w dziedzinie chemii została dotychczas przyznana 117 razy. Wyróżnienia otrzymało łącznie 200 laureatów, w tym osiem kobiet.
Jedną z najbardziej znanych noblistek jest Maria Skłodowska-Curie. W 1911 roku otrzymała nagrodę za odkrycie polonu i radu, wydzielenie czystego radu oraz badania nad właściwościami chemicznymi pierwiastków promieniotwórczych.
Najmłodszym laureatem Nobla z chemii został z kolei zięć Marii Skłodowskiej-Curie, Frederic Joliot. W 1935 roku otrzymał wyróżnienie wspólnie z żoną, Irene Joliot-Curie. Miał wówczas 35 lat.
Najstarszym laureatem tej kategorii pozostaje John B. Goodenough. Naukowiec otrzymał Nobla w 2019 roku, mając 97 lat. Jest jednocześnie najstarszą osobą nagrodzoną Noblem we wszystkich kategoriach.
Nagrody Nobla w 2026 roku. Wyróżnienie w dziedzinie medycyny
Tegoroczny tydzień noblowski rozpoczął się od ogłoszenia laureatów w dziedzinie medycyny i fizjologii. W poniedziałek komitet ze szwedzkiego Instytutu Karolinska poinformował, że Nagrodę Nobla otrzymali Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel. Naukowców wyróżniono za prace dotyczące kanałów jonowych sterowanych światłem oraz rozwój optogenetyki.
Badania laureatów pozwoliły opracować metodę umożliwiającą kontrolowanie aktywności neuronów w żywym mózgu przy wykorzystaniu światła. W ramach optogenetyki komórki nerwowe mogą zostać wyposażone w światłoczułe białka. Odpowiadająca za ich produkcję sekwencja genu jest wprowadzana do DNA komórki, a następnie białko zostaje wbudowane w jej błonę. Dzięki temu aktywność komórki nerwowej można zmieniać za pomocą odpowiednio skierowanych impulsów świetlnych. W zależności od zastosowanego rozwiązania neuron może zostać pobudzony albo zahamowany. Przeprowadzone już testy kliniczne udowodniły, że ta metoda pozwala np. częściowo przywrócić wzrok osobom niewidomym.
Nobel z fizyki w 2026 roku. Wykorzystano ogromny detektor
We wtorek, ogłoszono natomiast laureata Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki. Wyróżnienie otrzymał Francis Halzen, amerykański naukowiec, który wniósł kluczowy wkład w stworzenie Obserwatorium Neutrinów IceCube.
Rekordowa Nagroda Nobla. Laureaci otrzymają ponad milion euro
Tegoroczne nagrody mają również wyjątkową wartość finansową. W związku z 125. rocznicą ustanowienia Nagrody Nobla zwiększono wysokość wypłacanej kwoty.
W 2026 roku w każdej z sześciu kategorii laureaci otrzymają po 12 mln koron szwedzkich, czyli ponad milion euro. To o milion koron więcej niż w 2025 roku.
Laureaci tradycyjnie otrzymują również złoty medal z wizerunkiem Alfreda Nobla oraz specjalny, kaligrafowany dyplom.
-
Ekspert o Noblu z medycyny: „Doskonałe narzędzie do badania komórek”
-
To nowe źródło informacji o kosmosie. Ekspert komentuje decyzję Komitetu Noblowskiego