-
Kurhannik to myszołów, który swoją nazwę zawdzięcza zwyczajowi wykorzystywania kurhanów jako dogodnych punktów obserwacyjnych na płaskim stepie.
-
Gatunek ten zamieszkuje rozległe obszary między Morzem Czarnym a Chinami, zimując w tak odległych regionach jak Indie czy wschodnia Afryka.
-
Dieta kurhannika składa się głównie z gryzoni stepowych, zajęczaków oraz gadów, na które ptak poluje z wysoka, oszczędzając energię niezbędną przy długotrwałym locie.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Jego nazwa wskazuje na kurhany, czyli popularne niegdyś na terenach Eurazji mogiły w kształcie kopców albo stożków, rzadziej piramidek. Ludy stepów usypywały je dla swoich zmarłych już w neolicie, czyli w epoce kamienia. Takie kurhany stanowiły na płaskim jak stół stepie naturalne wzniesienia, a ptaki miały dość czasu od epoki neolitu, aby się do nich przyzwyczaić i nauczyć się je wykorzystywać dla swoich potrzeb.
Głównie dla obserwacji terenu, bo takie wzniesienie jest na wagę złota. Kurhannik poluje na zwierzęta, które musi najpierw wypatrzyć. Może to robić z powietrza, ale jest to bardzo kosztowne energetycznie. Ten ptak należy do myszołowów, a większość myszołowów woli obserwacje stacjonarne. W Polsce często obserwujemy wzdłuż dróg czy pól brunatne ptaki siedzące na słupkach czy płotach. To najczęściej myszołowy zwyczajne, które w ten sposób obserwują pola zainteresowane głównie gryzoniami. Potrafią w ten sposób obserwować również drogi, na których mogą znajdować się zwierzęta rozjechane przez samochody.
Podobnie robią i inne myszołowy, a w zasadzie chciałyby robić, gdyby była ku temu okazja. Dla kurhannika, który jest myszołowem stepowym, okazją stały się owe mogiły.
Kurhany to mogiły w formie wzniesień na stepie
Kurhany pojawiły się po raz pierwszy na stepach na północ od Morza Kaspijskiego i Morza Czarnego w późnym neolicie. Ich wysokość waha się od 3 do nawet ponad 20 m, a zatem to spore wzniesienia. Najbardziej znane to tzw. scytyjskie kurhany królewskie. W takich mogiłach chowano nawet władców wraz z dobrami materialnymi i kosztownościami. Nad takimi grobami wznoszono kurhany. Jeszcze w XVIII wieku Kozacy grzebali tak swoich zmarłych.
I już w czasach antycznych kurhany stanowiły punkty obserwacyjne dla ludzi. Tym bardziej przydają się ptakom, zwłaszcza że w wielu miejscach stepów euroazjatyckich mogiły te pojawiają się w grupach.
Kurhanniki są specjalistami od polowania na stepowe gryzonie, zwłaszcza suwaki, ale chwytają także chomiki, myszoskoczki, susły, bobaki, norniki i inne. Ptak obserwujący step z kurhanu bez trudu potrafi wypatrzyć gryzonia i zaatakować go błyskawicznie. Do tego kurhannik dokłada szczekuszki i inne zajęczaki jak króliki. Potrafi też łapać gady jak jaszczurki.
Kurhannik gnieździ się na terenie Ukrainy czy Węgier
Ten myszołów mieszka na obszarach położonych między Morzem Czarnym a Chinami, ale spotykany jest też na Bałkanach, na Bliskim Wschodzie i w Iranie, a także punktowo na Półwyspie Arabskim, wyspie Sokotra i w krajach Maghrebu. Na zimę musi odlatywać, bo w śniegu i przy ciężkich mrozach na stepach Azji polować byłoby trudno. Kurhanniki z Bliskiego Wschodu są osiadłe, ale te z Ukrainy, Rosji czy Kazachstanu lecą do Indii, Etiopii, Kenii czy Sudanu.
W obecnych czasach kurhannik ma już więcej możliwości niż setki lat temu. Stepy zamieniły się w pola i tereny, na których nie brakuje słupów, palików ogrodzeń. Nie musi już korzystać z kurhanów i mało kto już jest w stanie zorientować się, dlaczego ten myszołów zyskał taką nazwę. A w odległych wiekach widywano go zawsze w okolicach cmentarzy, więc nic dziwnego, że wiąże się z nim wiele opowieści i mitów.
W Polsce widujemy go bardzo często, ale pojawia się sporadycznie. Nie ma aż tak daleko, gdyż najbliższe miejsca jego regularnego gniazdowania znajdują się m.in. na terenie Ukrainy, Węgier i w Rumunii. W 2025 r. dwa kurhanniki pojawiły się nad Biebrzą. Nie dalej niż miesiąc temu widziano go koło miejscowości Wielącza Poduchowna pod Zamościem w województwie lubelskim.