Wnioski płyną z raportu Zeme „Retail podsumowuje pierwszy rok systemu kaucyjnego” na podstawie badań Keralla Research. O doświadczenia po pierwszym roku działania systemu zapytano kierowników sklepów i menedżerów central.
Sklepy oceniają system kaucyjny po roku od startu. Nadal są problemy
W przypadku aż 40 proc. badanych sklepów odnotowano co prawda zwiększony ruch od uruchomienia systemu kaucyjnego, ale autorzy raportu wskazują, że wiąże się to jednocześnie z dodatkowymi kosztami pracy i logistyki i niekoniecznie musi się przekładać na większe przychody.
Wyzwaniem okazało się także zaplecze technologiczne: 7 na 9 badanych przedstawicieli central sieci wskazało integrację systemów IT jako obszar najbardziej czasochłonny lub bardziej złożony, niż zakładano.
W pierwszym roku obowiązywania systemu kaucyjnego Polacy zwrócili już ponad 5,6 mld butelek i puszek, a w kraju działa ponad 64 tys. punktów zwrotu.
Obsługa systemu kaucyjnego silnie angażuje pracowników. 62 proc. kierowników określa jego wpływ jako wymagający regularnego nadzoru lub powodujący mocne obciążenie organizacyjne. Ponadto 65 proc. sklepów co najmniej kilka razy w miesiącu musi zmieniać organizację pracy z powodu związanych z systemem czynników, na które nie ma wpływu.
Centrale oceniają tę sytuację z innej perspektywy: sześć na dziewięciu badanych określa system kaucyjny jako ustabilizowany w 80 proc., ale tylko jeden z dziewięciu badanych przedstawicieli central deklaruje, że nie potrzebuje już doraźnych interwencji.
W większym ruchu główne potencjalne źródło korzyści biznesowych widzi 5 na 9 badanych przedstawicieli central. Wzrost liczby klientów od uruchomienia systemu obserwuje też 40 proc. badanych sklepów, choć nie przesądza to o wzroście sprzedaży.
Perspektywy finansowe sieci oceniają ostrożnie. Możliwość uzyskiwania przychodu z systemu dostrzega 6 na 9 rozmówców, ale oceny jego opłacalności się różnią – część nadal traktuje go jako projekt kosztowy, inni deklarują już dodatni wynik samej zbiórki.
Butelkomat nie zastępuje pracownika. Po weekendach zaczynają się kolejki
Aż 90 proc. zwrotów w Polsce odbywa się przez butelkomaty. Nie oznacza to jednak, że pracownicy nie muszą angażować się w cały proces. Najczęstszy jest model hybrydowy, w którym automat działa wspólnie z pracownikiem (45 proc.). Łącznie w 70 proc. placówek pracownik nadal uczestniczy w przyjmowaniu opakowań, samodzielnie lub obok automatu.
Praca przesuwa się z przyjmowania opakowań na utrzymanie dostępności urządzeń: opróżnianie, czyszczenie i serwis oraz pomoc w ich obsłudze. To właśnie koszty pracy personelu okazały się najtrudniejsze do przewidzenia dla 4 na 9 badanych przedstawicieli central.
Problemem jest nie tylko liczba zwrotów, ale też jej zmienność. W wywiadach przedstawiciele sieci opisują nagłe wzrosty po weekendach, w sezonie turystycznym czy przy wydarzeniach plenerowych. Wtedy stały harmonogram odbiorów może nie wystarczyć, a opakowania zajmują zaplecze.
Brak przestrzeni magazynowej jako istotne utrudnienie wskazuje 52 proc. placówek, a 42 proc. zgłasza w tym kontekście problemy z utrzymaniem czystości zaplecza. To wymaga też elastycznego planowania odbiorów. Przynajmniej sporadyczne problemy z punktualnością odbiorów ma 56,7 proc. sklepów, a 35 proc. musi monitorować odbiory i reagować na opóźnienia.
Co dalej? Potrzebna przede wszystkim elastyczna logistyka
Jako największe wyzwanie oceniana jest zgodnie dokumentacja. Dwie trzecie placówek (66,7 proc.) zgłasza z nią przynajmniej sporadyczne problemy, więcej niż w przypadku punktualności odbiorów. 42 proc. wskazuje dodatkową pracę przy rejestrowaniu opakowań, a 35 proc. musi wyjaśniać niezgodności w dokumentach. Podobne trudności widać w centralach sieci.
Wśród priorytetów usprawnień badani kierownicy sklepów najczęściej wskazują organizację odbiorów przez partnera logistycznego (35 proc.) i możliwość zamawiania dodatkowych odbiorów w okresach zwiększonej liczby zwrotów (28 proc.). Po 25 proc. badanych jako istotne wymienia też organizację miejsca do magazynowania oraz komunikację z operatorem lub centralą.
Zapytani o to, co zmieniliby, gdyby przygotowywali system od nowa, przedstawiciele central wskazywali przede wszystkim na wcześniejsze przygotowanie logistyki, szybszą automatyzację i lepszą integrację danych.
Badanie zrealizowało Keralla Research na zlecenie Zeme we wrześniu 2026 r. Część ilościowa objęła kierowników 60 sklepów należących do sieci handlowych liczących od 50 placówek wzwyż. Część jakościowa to dziewięć wywiadów pogłębionych z osobami odpowiedzialnymi za wdrożenie systemu kaucyjnego w centralach sieci.
dobrze
dobrze, choć są problemy
źle
bardzo źle