-
Gil jest gatunkiem nierozerwalnie związanym ze świerkiem, dlatego znikanie tych drzew wskutek suszy i zmian klimatu bezpośrednio przyczynia się do spadku populacji ptaka.
-
Choć błędnie kojarzymy gile wyłącznie z zimą i przylotami z Północy, gatunek ten od zawsze gniazdował w Polsce, choć początkowo zasięg jego występowania ograniczał się głównie do terenów górskich.
-
Dane z Monitoringu Ptaków Polski wskazują, że obecnie gil znajduje się w czołówce najszybciej wymierających gatunków ptaków w naszym kraju.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Jeżeli mamy szczęście i w ogrodzie albo okolicy rosną odpowiednie rośliny o zimowych owocach jak głóg, jarzębina czy dzika róża, wówczas mogą zjawić się gile – ogniste, czerwieniejące perły wśród polskich ptaków.
Trudno je z kimkolwiek innym pomylić, bo jaskrawy, czerwony brzuch samca jest widoczny z daleka. Samica gila jest nieco mniej jaskrawo ubarwiona, z brzuchem w kolorze różowym, kremowym albo brązowym.
Gile kojarzą się nam z zimowymi odwiedzinami. W rzeczywistości jednak można je spotkać w Polsce przez cały rok. Poza zimą są jednak trudniejsze w obserwacji. Ich jaskrawe barwy giną w tle. Ponadto w innych porach roku na owocujące krzewy nie spadają takie stada tych ptaków, jak może stać się to w czasie zimy.
Gile wcale nie są w Polsce tylko gośćmi
Stąd skojarzenie, że gile należą do ptaków migrujących do nas z Północy i tylko wtedy można je spotkać. – To nie do końca jest prawda – prostuje jednak prof. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.
– W rzeczywistości gil był polskim ptakiem lęgowym zawsze. Owszem, jest także przybyszem z Północy, ale wynika to stąd, że do polskich ptaków dołączają zimą rosyjskie i skandynawskie, które tu zimują. Niemniej gil to polski ptak i nigdy nie było inaczej.
Na początku XIX w. gil był u nas spotykany rzadko, a jeszcze rzadziej się gnieździł, zapewne tylko w Sudetach i może Karpatach. Władysław Taczanowski w wydanych w 1882 r. „Ptakach krajowych” pisał, że w ogóle nie ma go na polskich nizinach. Od XX w. trwa jego ekspansja na wiele nowych terenów Polski, a do lat osiemdziesiątych gil zasiedlił ją całą.
Owszem, gil jest ptakiem Północy, w tym sensie, że zamieszkuje północną Eurazję, ale w jej skład wchodzi również Polska. Zasięg tego ptaka kończy się na południu na Pirenejach, Włoszech czy Bułgarii.
Natomiast gil jest ptakiem bardzo niedoszacowanym i mamy braki w informacjach na jego temat. – Na dodatek to ptak borowy, który mieszka w miejscach, w które przyrodnicy rzadko chodzą i w ekosystemach rzadziej badanych. No i wreszcie gil ma bardzo cichy śpiew, rzadko go słychać – zauważa prof. Piotr Tryjanowski.
Nie jest jednak powiedziane, że nie można go odnaleźć. I to niekoniecznie wśród głogu, jarzębiny czy dzikiej róży. Jest inny warunek. – To świerk – informuje poznański ornitolog. – Gil jest ściśle związany nie tyle nawet z lasami iglastymi jako takimi, ale właśnie świerkowymi. W gałęziach tych drzew zakłada gniazda.
Sytuacja ze świerkiem rzutuje na europejskie gile
A sytuacja ze świerkiem w Europie jest coraz gorsza. Susze i zmiana klimatu dziesiątkują to drzewo, które niegdyś porastało Europę i Polskę sporymi lasami.
– Jeżeli spojrzymy na dane Monitoringu Ptaków Polski, dostrzeżemy, że gil jest w czołówce najszybciej wymierających u nas gatunków – zaznacza prof. Piotr Tryjanowski. – Zmiana klimatu w rozumieniu zmiany temperatur ma tutaj pośredni wpływ. To znaczy wpływa na to, ile rośnie świerków, a to wpływa na gila. To jest dramatyczny wręcz spadek – przyznaje ornitolog z Poznania. I dodaje, że niewiele z tym można zrobić.

Gil w ciągu ostatnich 200 lat niewątpliwie poszerzył zasięg swego występowania poza tereny górskie, często porośnięte świerkami. Zasiedla także niziny, ale nie wiemy, jak długo tak będzie. Za dekadę, dwie gil może stać się ptakiem bardzo rzadkim i ginącym, zresztą nie tylko w Polsce.
Gil ginie w całej Europie, a ponad 40 proc. ptaków tego gatunku w Europie mieszka w europejskiej części Rosji. Jest ich tam wielokrotnie więcej niż np. w Finlandii czy Szwecji. Liczniejsze niż w Polsce populacje gila mają także Wielka Brytania (zwłaszcza Szkocja) oraz Rumunia.
U nas to ptak chroniony, ale IUCN uznaje gila za gatunek najmniejszej troski. Zapewne do czasu.
