Jak pisaliśmy na łamach Interii, niedawna wizyta przedstawicieli resortu obrony w Stanach Zjednoczonych zaowocowała zgodą na rozpoczęcie rozmów o przekształceniu rotacyjnej obecności amerykańskich żołnierzy w Polsce w obecność stałą. Dwaj wiceszefowie MON, Cezary Tomczyk i Paweł Zalewski, odbyli szereg spotkań na najwyższym szczeblu w Białym Domu, Pentagonie i Kongresie.
– Rozpoczęliśmy rozmowy na temat stałej obecności wojsk amerykańskich w Polsce – przekazało nam wówczas jedno z naszych źródeł w rządzie. – Do tej pory sugestie o rozpoczęciu takich rozmów były odrzucane, natomiast teraz ta propozycja została przyjęta – dodał rozmówca.
Swoją cegiełkę na tym samym kierunku dołożyła też Kancelaria Prezydenta. Równolegle z MON z Amerykanami rozmawiali ministrowie Marcin Przydacz, Bartosz Brodecki oraz Nikodem Rachoń. O ile MON skupił się na działaniach w Kongresie i Pentagonie, o tyle ludzie prezydenta na Białym Domu.
Otoczenie prezydenta nie kryło satysfakcji z efektu rozmów z Amerykanami, zaznaczając, że przekształcenie rotacyjnej obecności amerykańskich żołnierzy w obecność stałą jeszcze nigdy nie było tak prawdopodobne. – Po naszych rozmowach ze stroną amerykańską mogę zapewnić, że jest ku temu duża szansa – usłyszeliśmy wówczas w Pałacu Prezydenckim.
Polska jako modelowy sojusznik. Stałe amerykańskie bazy o krok
Nowy tydzień przyniósł dalszy ciąg tej historii. Pozytywny dla Polski i potwierdzający ustalenia Interii. Opublikowany w ostatnich dniach na stronach Kongresu projekt ustawy o wydatkach obronnych Stanów Zjednoczonych na 2027 rok podkreśla wyjątkowy status Polski jako sojusznika i otwiera nowy rozdział w polskich dążeniach do ulokowania w naszym kraju stałych baz amerykańskich.
Komisja sił zbrojnych Izby Reprezentantów podkreśla w dokumencie, że „rotacyjna obecność dwóch Pancernych Brygadowych Zespołów Bojowych (ABCT) Armii Stanów Zjednoczonych w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi kluczowy wkład w postawę odstraszania i obrony Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO)”.
Jednocześnie kongresmeni „z wielkim niepokojem” przyjęli polityczno-wojskowe zamieszanie z ostatnich dni, wskutek którego wstrzymano rotację 4 tys. amerykańskich żołnierzy do Polski. „Komisja zauważa ponadto, że stałe stacjonowanie takich sił wzmocniłoby odstraszanie. Zmniejszyłoby to również długoterminowe koszty związane z ciągłymi rotacyjnymi wdrożeniami” – czytamy w projekcie ustawy.
Komisja zobligowała szefa Europejskiego Dowództwa Stanów Zjednoczonych do sporządzenia i przedłożenia kongresmenom do 1 października tego roku szczegółowego raportu. Poza oceną ryzyk wynikających z opóźnienia rotacji amerykańskich żołnierzy do Polski dużo ważniejsze dla Polski są kwestie związane z możliwym rozlokowaniem w naszym kraju stałych amerykańskich baz.
Grzechem byłoby nie wykorzystać tego chaosu, żeby „upiec naszą pieczeń”, a więc zapewnić stałą obecność wojsk amerykańskich w Polsce, czego nie udawało się zrobić przez lata
Głównodowodzący europejskimi siłami amerykańskiej armii ma odpowiedzieć kongresmenom na szereg pytań, w tym czy stała obecność amerykańskich żołnierzy w Polsce wzmocniłaby odstraszanie Rosji, a także jakie są niezbędne wymogi logistyczne konieczne do stałego stacjonowania amerykańskich żołnierzy w naszym kraju.
Dokument ma również określać konieczne inwestycje infrastrukturalne do rozlokowania w Polsce na stałe sił amerykańskich, ocenić gotowość i zdolności Polski, jako państwa-gospodarza, do wsparcia stałego stacjonowania amerykańskich żołnierzy na naszym terytorium, a wreszcie przedstawić szacowane koszty takiego posunięcia.
Gdy rozmawialiśmy o tym w zeszłym tygodniu z przedstawicielami polskiego rządu, usłyszeliśmy, że rozlokowanie stałych baz amerykańskich w Polsce „to bardzo duże koszty”, ale też, że są to koszty, które rząd jest gotów ponieść. – To inwestycja w nasze bezpieczeństwo – nie pozostawił złudzeń jeden z naszych rozmówców. I podkreślił: – To także odstraszanie. Rosja widzi takie zmiany i odpowiednio wedle nich kalkuluje. Dlatego to się opłaca i dlatego jest decyzja w tym kierunku po stronie rządowej.
Zmiana statusu Polski. „To wygląda przełomowo”
– Kongres stoi po stronie Polski i istnieje tu ponadpartyjna zgoda republikanów i demokratów, że Polska jest sojusznikiem zasługującym na amerykańskie wsparcie – mówi w rozmowie z Interią prof. Tomasz Płudowski. – To wygląda przełomowo i zmienia status Polski z kraju, w którym po prostu są bazy amerykańskie na kraj strategicznie ważny dla Stanów Zjednoczonych – dodaje amerykanista z Collegium Civitas.
W ocenie prof. Płudowskiego wyraźnie widać tutaj próbę sił między Kongresem a Białym Domem, w sytuacji, gdy ważą się losy budżetu obronnego administracji Donalda Trumpa na przyszły rok.
To Kongres ma tu ostatnie słowo i chce z tego skorzystać, zyskując większą kontrolę nad poczynaniami Pentagonu i Białego Domu. – Kongres próbuje wywrzeć wpływ na administrację, domagając się sprawozdań i potwierdzając wagę Polski jako sojusznika, który dzieli z Ameryką obciążenia (tzw. burden sharing) – zauważa amerykanista.
Nasz rozmówca przestrzega jednak przed hurraoptymizmem. Wskazuje na nieprzewidywalność amerykańskiego prezydenta i jego chęć uwolnienia się od nadzoru Kongresu, gdy tylko będzie mieć do tego okazję.
Na korzyść Polski może zadziałać jednak sympatia Trumpa do naszego kraju. Kojarzy go bowiem jako miejsce, w którym jest lubiany, w którym został dobrze przyjęty podczas wizyty w 2017 roku i który hołduje podobnym wartościom co Stany Zjednoczone. Nie bez znaczenia są też dobre i bliskie relacje Trumpa z prezydentem Karolem Nawrockim.
– Dobrze, że mamy zarówno silną podstawę w postaci ponadpartyjnej zgody w Kongresie, jak i sympatię samego prezydenta Trumpa – ocenia prof. Płudowski. – Wydaje mi się, że dzięki temu nasza przyszłość wygląda pewniej i bezpieczniej, niż wydawało nam się wcześniej – dodaje.
Bojowe zadanie prezydenta Nawrockiego
Optymizm i ostrożność mieszają się również w ocenie innej naszej rozmówczyni. – Odczytuję to jako świetną i bardzo istotną inicjatywę Kongresu, która jednak wcale nie musi być po myśli Pentagonu i przede wszystkim sekretarza Hegsetha – mówi Interii prof. Katarzyna Pisarska.
Rozpoczęliśmy rozmowy na temat stałej obecności wojsk amerykańskich w Polsce. Do tej pory sugestie o rozpoczęciu takich rozmów były odrzucane, natomiast teraz ta propozycja została przyjęta
Przewodnicząca Warsaw Security Forum zaznacza, że milowym krokiem dla Polski jest „zinstytucjonalizowanie przez Kongres naszej presji” na przekształcenie rotacyjnej obecności amerykańskich żołnierzy w Polsce w obecność stałą. – To duży krok naprzód – nie ma wątpliwości, choć zaznacza, że nie jest w stanie przewidzieć, jaką odpowiedź dla kongresmenów przygotuje Pentagon i czy będzie ona po myśli Polski.
Dlatego – jak mówi prof. Pisarska – tym ważniejsze jest, żeby polski rząd i otoczenie prezydenta kontynuowały wysiłki dyplomatyczne i lobbingowe na rzecz przekonania Amerykanów do ulokowania w Polsce swoich stałych baz. – Przy całym obecnym zamieszaniu trzeba to bezwzględnie wykorzystać i stworzyć wystarczającą presję, żeby administracja Trumpa odniosła się do propozycji Kongresu pozytywnie – zaznacza ekspertka ds. bezpieczeństwa międzynarodowego.
Widzi jednak światełko w tunelu. – Karty dobrze układają się dla Polski – uważa. I dodaje: – Polska ma świetną opinię u obu stron – demokratów i republikanów – i grzechem byłoby nie wykorzystać tego chaosu, żeby „upiec naszą pieczeń”, a więc zapewnić stałą obecność wojsk amerykańskich w Polsce, czego nie udawało się zrobić przez lata.
Zwraca też uwagę, że przychylność Kongresu nie powinna usypiać czujności polskich polityków. Wszystko przez ogromną polityczną niepewność, jaka naznacza amerykańską politykę. Przede wszystkim, ze względu na styl rządzenia samego Donalda Trumpa, ale również ze względu na tzw. wybory połówkowe (ang. midterms), które jesienią mogą wywrócić amerykańską scenę polityczną do góry nogami.
Ta niestabilna i nieprzewidywalna sytuacja po drugiej stronie Atlantyku to – w ocenie prof. Pisarskiej – dodatkowy test dla prezydenta Karola Nawrockiego i jego bliskich relacji z amerykańskim odpowiednikiem.
– Jeśli prezydent chce przed wyborami parlamentarnymi w 2027 roku pokazać, że relacje polsko-amerykańskie są takie, o jakich Pałac Prezydencki mówi, to jego kancelaria musi już dzisiaj ciężko pracować, żeby do przyszłej jesieni „dowieźć” temat stałej obecności żołnierzy amerykańskich w Polsce – ocenia rozmówczyni Interii.