-
Antarktyda skrywa pod lodem pozostałości dawnych gór o wielkości porównywalnej do Himalajów, które powstały, gdy kontynent ten był częścią Gondwany.
-
Przeprowadzone badania kryształów cyrkonu wykazały, że korzenie geologiczne Gór Transgondwańskich, powstałych 650–450 milionów lat temu, nadal znajdują się na Antarktydzie.
-
Erozja tych dawnych gór prawdopodobnie uwolniła do oceanów składniki odżywcze, co wpłynęło na rozwój złożonego życia na Gondwanie.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Dzisiaj Himalaje to najwyższe góry świata, przekraczające osiem tys. metrów n.p.m. Nie zawsze jednak tak było. Azjatyckie Himalaje zaczęły powstawać dopiero około 50-60 mln lat temu, gdy płyta indyjska zderzyła się z płytą eurazjatycką. Proces wypiętrzania zresztą trwa do dziś. Wcześniej nie istniały, a najwyższe góry świata znajdowały się gdzie indziej i kto wie, czy nie były nawet wyższe od Himalajów.
Na przykład Góry Transgondwańskie istniejące podczas powstawania Gondwany około 650 do 450 milionów lat temu mogły być wyższe. I górowały nad wielkim kontynentem, który obejmował południowe lądy takie jak Afryka, Ameryka Południowa, wspomniane Indie (wtedy południowe), Australię i właśnie Antarktydę.
Antarktyda nie zawsze była skuta lodem
Dzisiejsza Antarktyda leży w okolicach bieguna południowego i jest skuta lodem. Dawniej znajdowała się o wiele bardziej na północ i rozkwitało tam życie. Istniały dinozaury, jeszcze w początkach ery kenozoicznej mieszkały tu drapieżne ssaki – o odkryciu jednego z nich informowaliśmy niedawno w Zielonej Interii, otwiera się w nowym oknie. Antarktyda bowiem była częścią przemieszczającej się po kuli ziemskiej Gondwany, aż około 140 milionów lat temu odpadła od niej wraz z Australią. 90 milionów lat temu, w epoce kredy oddzieliła się także od niej. Została sama i przesuwała się stopniowo na południe, w kierunku bieguna, aż bujne życie antarktyczne zamarło i ograniczyło się do niewielu gatunków ptaków czy ssaków.
Skucie lodem i wielkimi lądolodami Antarktydy przez lata nie ułatwiało poznania wszystkich jej zagadek z przeszłości, ale wraz z jej rozmarzaniem w miarę zmiany klimatu staje się to łatwiejsze. O nowych takich ustaleniach donosi „Science Direct”., otwiera się w nowym oknie Dotyczą one właśnie pradawnych Gór Transgondwańskich, które wzniosły się na Antarktydzie i w całej Gondwanie przed 650 do 450 milionami lat. Okazuje się, że chociaż góry te dawno już uległy erozji i rozpadły się, ślady po nich pozostały. Jak donoszą naukowcy, korzenie geologiczne tych gór nadal istnieją na Antarktydzie i przechowują ślady dawnego życia naszej planety.
Cyrkon zdradza, że na Antarktydzie istniały wysokie góry
Odkrycia były możliwe dzięki cyrkonowi. Kryształy cyrkonu są niezwykle trwałe, a ich skład chemiczny może ujawnić, kiedy i gdzie powstały skały, z których kryształy się uformowały. Na Antarktydzie, którą lód pokrywa niemal w całości, to doskonały sposób na zbadanie przeszłości geologicznej kontynentu. Dlatego australijscy geologowie zbadali przeszło 1700 kryształów antarktycznego cyrkonu. Odkryli, że wiele z nich powstało od 650 do 450 milionów lat temu, a zatem właśnie w okresie, w którym formowała się Gondwana. Góry musiały być bardzo wysokie, gdyż niektóre z kryształów noszą ślady chemiczne z miejsc, gdzie skały były poddawane ogromnym ciśnieniom. Tak dużym, że dawne góry musiały mieć gabaryty Himalajów.
Erozja gór sprawia, że uwalniają one do oceanów składniki odżywcze, w tym fosfor i żelazo. Składniki te mogą stymulować produkcję pierwotną glonów i sinic, od których zaczynają się sieci pokarmowe.
Badania tych resztek gór pozwalają ustalić całkiem sporo, np. to, że ponad 600 milionów lat temu wypiętrzenie się wielkich gór na Gondwanie stworzyło warunki środowiskowe, które umożliwiły rozkwit złożonego życia zwierzęcego. Tak powstało życie na Gondwanie, która pod względem jego rozwoju i złożoności szybko stała się jednym z najbardziej oryginalnych przyrodniczo kontynentów w dziejach życia na Ziemi. I efekty tego widzimy do dzisiaj w postaci np. rozkładu geograficznego pewnych grup zwierząt (bezgrzebieniowców, torbaczy i innych).