„Funkcjonariusze CBA przyszli do Ministerstwa Klimatu i Środowiska i funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej i zażądali dokumentów dotyczących programu”Czyste Powietrze„ z okresu od 1 czerwca 2021 r”. – poinformował na platformie X rzecznik resortu klimatu Marek Pogorzelski. Zabezpieczono też dokumenty w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej i w kilku innych instytucjach w całym kraju.
Jacek Dobrzyński, rzecznik ministra koordynatora służb specjalnych wyjaśnił dobitnie: „Informacje tam zawarte, budziły pewnego rodzaju kontrowersje, nawet podejrzenia popełnienia przestępstwa”.
Urzędnicy popełnili błędy zmieniając zasady „Czystego Powietrza”?
W 2022 roku przeprowadzono znaczące zmiany w programie, „wprowadzając prefinansowanie bez niezbędnych zabezpieczeń, a w 2023 zostały zniesione limity kosztów jednostkowych dla termomodernizacji” – przypomniał rzecznik MKiŚ.
„Zmiany te stały się źródłem późniejszych problemów beneficjentów i nieuczciwych praktyk niektórych wykonawców. Doprowadziły one do toczących się w całym kraju ok. 700 postępowań prowadzonych przez prokuratury, w tym Prokuraturę Europejską, oraz Policję, z których część została wszczęta po zawiadomieniach NFOŚiGW oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej” – opisał.
Od paździenika 2025 roku Prokuratura Europejska podejrzewa polskich urzędników o niedopełnienie obowiązków przy tworzeniu zasad funkcjonowania i wdrożenia kolejnych etapów programu „Czyste Powietrze”. Prokuratorzy ustalili, że łączna wysokość wyrządzonej szkody to kilkadziesiąt milionów złotych. Do przestępstw miało dochodzić od 2022 roku do grudnia 2024 roku. Polegały na wyłudzaniu pieniędzy od beneficjentów przez firmy, które wprowadzały ich w błąd co do możliwości faktycznego zrealizowania inwestycji.
Kolejna zmiana zasad w „Czystym Powietrzu” od połowy 2026 roku?
Pod koniec grudnia 2024 roku program został zupełnie wstrzymany i zmieniony. W nowej edycji programu (od kwietnia 2025 roku) wprowadzono „zasady zwiększające bezpieczeństwo beneficjentów i zabezpieczające ich przed nadużyciami” – zapewnia rzecznik restoru klimatu.
Chodzi o obowiązek przeprowadzenia audytu energetycznego przed termomodernizacją, a po niej – świadectwa charakterystyki energetycznej budynku, które pokazuje, jak termomodernizacja przyczyniła się np. do ograniczenia zużycia ciepła. Innymi słowy sama wymiana pieca nie wystarczy, konieczna jest kompleksowa termomodernizacja.
Po zmianie zasad program przeżywa zapaść: liczba wniosków spadła 5-krotnie względem 2024 roku, czyli o 75 proc., mimo że NFOŚiGW wzmocnił nadzór nad realizacją inwestycji. W przypadku błędów formalnych ze strony firmy wykonawczej beneficjent nie jest zostawiany sam sobie – ma możliwość złożenia wyjaśnień i skorygowania dokumentacji. Decyzje o wypłacie w sytuacjach spornych są podejmowane indywidualnie przez WFOŚiGW. Obecnie składanych jest około tysiąca wniosków tygodniowo, a celem jest zwiększenie tej liczby do 4 tysięcy.
Celem rządowego programu jest wymiana źródeł ciepła i termomodernizacja 2,5 milionów domów opalanych kopciuchami do 2032 roku. Rząd zapowiada zmiany i łagodzenie kryteriów w „Czystym Powietrzu” od lipca 2026 roku. Pojawi się lista rekomendowanych wykonawców.