Egzekucja komornicza od lat budzi duże emocje, zwłaszcza wtedy, gdy pojawia się pytanie, czy komornik może zająć rzeczy, które formalnie nie należą do dłużnika. Problem staje się szczególnie drażliwy w sytuacjach, gdy zajęcie dotyczy przedmiotów znajdujących się w mieszkaniu, z którego korzystają także inne osoby. Jak wyjaśnia radca prawny Justyna Burska z GKR Legal, nie każda rzecz znajdująca się przy dłużniku może zostać objęta egzekucją.
Zajęcie cudzego majątku
Ekspertka podkreśla, że komornik może zająć ruchomości dłużnika, jeśli pozostają one w jego władaniu albo we władaniu wierzyciela, który skierował do nich egzekucję. Władanie oznacza faktyczne dysponowanie daną rzeczą, niezależnie od tego, jaki jest formalny tytuł prawny do przedmiotu. Jednocześnie nie powinny podlegać zajęciu rzeczy, jeśli z okoliczności ujawnionych w sprawie wynika, że nie stanowią własności dłużnika.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy ruchomości należące do dłużnika znajdują się we władaniu osoby trzeciej. W takim przypadku zajęcie jest możliwe wtedy, gdy ta osoba wyrazi na to zgodę albo przyzna, że przedmioty rzeczywiście należą do dłużnika. Wyjątki od tej zasady wynikają wprost z ustawy. Szersze uprawnienia komornik posiada przy egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Wówczas może zająć także ruchomości znajdujące się we władaniu osoby wspólnie mieszkającej z dłużnikiem, nawet bez jej zgody, chyba że przedstawi ona dowód, że rzeczy są jej własnością.
Szczególnie złożone bywają sprawy dotyczące majątku małżonków. Jeśli dana ruchomość wchodzi do majątku wspólnego, komornik prowadzący postępowanie przeciwko jednemu z małżonków może ją zająć. Dalsze czynności egzekucyjne są jednak możliwe dopiero po przedstawieniu przez wierzyciela tytułu wykonawczego wydanego przeciwko obojgu małżonkom. Podobna zasada dotyczy nieruchomości. Jak wskazuje ekspertka, tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi pozostającemu w małżeństwie może być podstawą do zajęcia mieszkania należącego do majątku wspólnego.
Skarga na komornika
Osoba, której rzeczy zostały zajęte mimo braku związku z długiem, nie jest jednak pozbawiona ochrony. Może złożyć skargę na czynności komornika. Taki środek składa się do sądu rejonowego właściwego dla siedziby kancelarii komornika i trzeba to zrobić w terminie siedmiu dni od dnia dokonania czynności. To podstawowy sposób reakcji w sytuacji, gdy zajęcie wydaje się bezprawne.
Justyna Burska zwraca też uwagę na położenie współwłaścicieli. Jeśli komornik prawidłowo prowadzi egzekucję z udziału dłużnika, współwłaściciel nie może skutecznie odwołać się tylko z tego powodu. Pozostali współwłaściciele mają jednak łącznie prawo żądać, by sprzedana została cała rzecz.
Egzekucja komornicza pozostaje więc procedurą skomplikowaną, w której łatwo o spory i nieporozumienia. Dlatego tak ważna jest znajomość własnych praw oraz szybka reakcja, gdy pojawiają się wątpliwości co do legalności działań komornika. W razie problemów warto sięgnąć po dostępne środki ochrony i skonsultować sprawę z prawnikiem zajmującym się prawem egzekucyjnym.
FAQ – Postępowanie komornicze
Kiedy komornik może rozpocząć egzekucję?
Komornik nie działa sam z siebie. Żeby wszcząć egzekucję, potrzebna jest podstawa prawna, najczęściej tytuł wykonawczy wydany przez sąd oraz wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji. Dopiero wtedy może rozpocząć czynności zmierzające do odzyskania należności.
Co komornik może zająć?
W toku egzekucji komornik może sięgnąć m.in. po wynagrodzenie za pracę, środki na rachunku bankowym, emeryturę, rentę, ruchomości, a w niektórych przypadkach także nieruchomości. Zakres działań zależy od rodzaju długu i majątku dłużnika, ale każda czynność musi mieścić się w granicach prawa.
Czy komornik może zająć wszystko?
Nie. Przepisy przewidują ograniczenia egzekucji. Spod zajęcia wyłączone są niektóre świadczenia oraz część środków, które podlegają ustawowej ochronie. Oznacza to, że komornik nie może dowolnie zabrać całego majątku ani wszystkich pieniędzy dłużnika bez uwzględnienia obowiązujących wyjątków.
Co może zrobić dłużnik, jeśli uważa, że komornik działa nieprawidłowo?
Dłużnik ma prawo złożyć skargę na czynności komornika. Taki środek przysługuje wtedy, gdy strona uważa, że komornik naruszył przepisy albo podjął niewłaściwe działania. Ministerstwo Sprawiedliwości udostępnia nawet oficjalny formularz takiej skargi. Termin na jej wniesienie jest co do zasady tygodniowy.
Od czego zwykle zaczyna się postępowanie komornicze?
Najczęściej od doręczenia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji lub o zajęciu. Następnie komornik podejmuje pierwsze czynności, np. ustala rachunki bankowe dłużnika, kieruje zajęcie do banku albo do pracodawcy. W praktyce ustalanie rachunków bankowych często odbywa się z wykorzystaniem systemu OGNIVO.