W październiku bieżącego roku w seminariach duchownych formację rozpoczęło 304 mężczyzn, podczas gdy rok temu było ich 289; a w 2024 r. – 301. Z tego w diecezjalnych seminariach duchownych drogę do kapłaństwa rozpoczęło 221 mężczyzn, w ubiegłym roku było to 188 kandydatów, zaś w 2024 – 196. Z kolei w seminariach zakonnych formację w październiku zainaugurowało 83 mężczyzn, podczas gdy rok temu było 101, a w 2024 – 105.
W tym roku egzamin dojrzałości zdawało ok. 320 tys. uczniów (a w ubiegłym 256 tys.) – tzw. podwójny rocznik z 2014 r., kiedy do klas pierwszych szkoły podstawowej poszły sześcio- i siedmiolatki.
– Dane statystyczne dotyczące nowych kleryków w seminariach duchownych pokazują utrzymującą się do kilku lat stabilizację, która potwierdza głęboki kryzys powołań kapłańskich, zakonnych i misyjnych. Wynika on zarówno z przyczyn zewnętrznych, takich jak dobrobyt materialny, kultura masowa czy zachodnioeuropejski styl życia, który stał się dominujący w Polsce wśród młodych, jak i z uwarunkowań wewnętrznych, w tym m.in. ze złego modelu nauczania religii w szkołach publicznych, braku katechezy parafialnej, negatywnego obrazu instytucji Kościoła w mediach, skandali obyczajowych prowadzących do utraty zaufania społecznego do biskupów i księży – powiedział PAP ks. prof. Andrzej Kobyliński, filozof, kierownik Katedry Etyki UKSW w Warszawie.
Sekularyzacja w Polsce. „Proces przyspieszył”
Ekspert zwrócił uwagę, że według danych amerykańskiego ośrodka badawczego Pew Research Center, opublikowanych w 2018 r., Polska jest na pierwszym miejscu na świecie, jeśli chodzi o szybkość procesu sekularyzacji młodego pokolenia w porównaniu z religijnością ludzi starszych.
– Z kolei dane z 2024 r. Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego (ISKK) pokazują, że ten proces w trzeciej dekadzie XXI w. jeszcze bardziej przyspieszył – powiedział ekspert.
Ks. Kobyliński przyznał, że mimo tego procesu, Polska wciąż jest najbardziej religijnym krajem w Europie, gdy chodzi o praktyki religijne, a więc liczbę wiernych w kościołach na niedzielnych mszach, a także, gdy chodzi o wiarę w Boga czy w życie pozagrobowe.
Według ks. prof. Kobylińskiego galopującą sekularyzację młodzieży można zahamować m.in. poprzez przywrócenie społecznego zaufania do Kościoła katolickiego jako instytucji, a więc głównie do biskupów i księży. Do tego jednak, jak zaznaczył, „niezbędne jest m.in. zatrzymanie niekończącego się pasma skandalów obyczajowych, wypłacenie odszkodowań finansowych ofiarom pedofilii klerykalnej i odtworzenie katechezy parafialnej”.
– Łatwiej będzie wówczas zainteresować młodych ludzi religią jako ciągle ważnym zjawiskiem duchowym i kulturowym – powiedział ekspert.
Nowy trend w polskim Kościele. Coraz więcej alumnów z Afryki
Ks. prof. Kobyliński zwrócił uwagę, że zupełnie nowym trendem w Polsce jest obecność w seminariach duchownych alumnów z innych krajów, zwłaszcza z Afryki.
– Dotyczy to głównie zgromadzeń zakonnych, które mają charakter międzynarodowy – powiedział. Przyznał, że jest to natomiast zupełnie nowe zjawisko, gdy chodzi o seminaria diecezjalne.
– W roku akademickim 2025/2026 w Wyższym Seminarium Duchownym Diecezji Kieleckiej na około 30 alumnów aż dziewięciu pochodziło z Afryki, w tym siedmiu z Angoli i dwóch z Republiki Środkowoafrykańskiej. Z kolei w seminarium duchownym w diecezji ełckiej kształciło się trzech kleryków z Togo i Ghany – zwrócił uwagę ekspert.
W przypadku obu tych seminariów obecność afrykańskich studentów jest efektem zaangażowania w pracę misyjną zarówno ordynariusza kieleckiego bp. Jana Piotrowskiego, jak i biskupa ełckiego Jerzego Mazura.
Księża z Afryki w Polsce. Duchowny o „ogromnych różnicach kulturowych”
W ocenie ks. prof. Kobylińskiego, nowy model – już funkcjonujący w Ełku i Kielcach – będzie się w Polsce rozprzestrzeniał na inne diecezje, ponieważ nie ma w naszym kraju wystarczającej liczby nowych rodzimych powołań kapłańskich i zakonnych.
Zapytany, jak to się przełoży na duszpasterstwo, przyznał, że będzie to dla Kościoła katolickiego w Polsce dużym wyzwaniem ze względu na ogromne różnice kulturowe.
– Trudno będzie księżom z Afryki poznać i zrozumieć naszą historię, wrażliwość duchową i społeczną. Wydaje się jednak, że nie ma innego rozwiązania, jak wzajemne poznawanie się i próba zrozumienia – powiedział ks. prof. Kobyliński. Dodał, że doświadczenie parafii katolickich w Niemczech, we Francji, czy we Włoszech, gdzie mamy wiele tysięcy księży, szczególnie z Afryki, ale także i z Azji, szczególnie z Indii pokazuje, że posługa obcokrajowców ma swoje pozytywne strony, jak i negatywne.
Ogółem w tym roku w seminariach duchownych jest łącznie 1372 mężczyzn. Rok temu było ich 1453, a w 2024 r. – 1594. Z tego w diecezjalnych seminariach duchownych do kapłaństwa przygotowuje się 946 kleryków. Rok temu było ich 974. W seminariach zakonnych jest 426 mężczyzn. W ubiegłym roku było ich 479.
Klerycy w Polsce. Na pierwszym miejscu archidiecezja poznańska
Jeśli chodzi o liczbę kleryków na wszystkich latach, to na pierwszym miejscu znalazło się seminarium archidiecezji poznańskiej, gdzie studiuje 68 młodych mężczyzn. Jest to jednak seminarium międzydiecezjalne. Przygotowują się tam do kapłaństwa kandydaci także z archidiecezji gnieźnieńskiej oraz z diecezji kaliskiej i bydgoskiej.
Na drugim miejscu uplasowało się Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Tarnowskiej z 60 klerykami, a za nim międzydiecezjalne seminarium archidiecezji krakowskiej z liczbą 58 alumnów, gdzie kształcą się także przyszli kapłani diecezji bielsko-żywieckiej.
Z kolei w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie studiuje 48 kleryków pochodzących z archidiecezji warszawskiej i diecezji łowickiej oraz ordynariatu polowego Wojska Polskiego W Seminarium Redemptoris Mater (seminarium misyjnym) w Warszawie i w Łodzi łącznie jest 58 alumnów.
Seminarium dla Starszych Kandydatów (35 plus), które jest w Łodzi, ma łącznie 12 alumnów.
Wśród największych ośrodków formacji zakonnej misyjnej są dominikanie – 36 mężczyzn, salezjanie – 35, franciszkanie konwentualni, w Łodzi – 29 i paulini – 27.
Zebrane dane statystyczne uwzględniają informacje z 68 ośrodków, w tym z 31 seminariów diecezjalnych lub międzydiecezjalnych dla alumnów z 41 diecezji rzymskokatolickich. Poza tym uwzględniono jedno seminarium greckokatolickie, dwa seminaria misyjne Redemptoris Mater, jedno Seminarium dla Starszych Kandydatów 35 plus i 33 zakonne wspólnoty formacyjne.