KNF zwróciłą uwagę na jeden z produktów finasowych banku – lokaty strukturyzowane. To oferta, która łączy w sobie cechy lokaty terminowej oraz inwestycji w instrumenty finansowe.
Lokata w obligacje skarbowe ma zagwarantować zwrot kapitału. Niewielka część środków jest natomiast inwestowana w bardziej ryzykowne aktywa, co daje szansę na potencjalnie wyższe zyski: opcje powiązane z akcjami, surowcami, indeksem giełdowym czy walutą. Taka konstrukcja wymaga od klientów choć podstawowego zrozumienia mechanizmów inwestycyjnych i jasnej informacji ze strony banku, ponieważ w tym wypadku nie można mówić o ustalonym z góry i znanym oprocentowaniu. Najczęściej określane jest ono jedynie w formie tzw. widełek.
KNF dopatrzył się szeregu nieprawidłowości w ofercie PKO BP związanych z lokatami strukturyzowanymi z gwarancją kapitału z lat 2021-2023.
Dwa konflikty interesów w PKO PB. Kwota marży i lepsze rabaty
Bank otrzymał kilka kar za różne przewinienia. 26 mln zł kary KNF przyznała za „nieinformowanie klientów o istniejących konfliktach interesów związanych ze świadczeniem usług w odniesieniu do lokat strukturyzowanych na rzecz tych klientów – w okresie od 7 lutego 2022 r. do 29 marca 2023 r”.. Okazuje się, że według urzędników KNF bank nie zidentyfikował dwóch rodzajów konfliktów interesów:
1. „W interesie Banku było minimalizowanie kosztów zakupu opcji stanowiącej instrument pochodny wbudowany w lokatę, który był rzeczywistym kosztem dla Banku z tytułu oferowania klientom lokat strukturyzowanych” – informuje Komisja. KNF uważa, że podejście PKP BP, które zakładało minimalizację kosztów zakupu opcji, przez przyjęcie niższego od 100 proc. współczynnika partycypacji, było równoznaczne z pogorszeniem warunków wypłaty odsetek z lokaty strukturyzowanej dla klienta.
Obniżenie kosztu zakupu opcji miało za kazdym razem mieć wpływ na kwotę marży uzyskiwaną przez PKO BP według zasady: „niższy koszt zakupu opcji na rynku międzybankowym, to wyższa kwota marży dla Banku, i odwrotnie: wyższa kwota przeznaczona na zakup opcji, to niższa kwota marży uzyskanej przez Bank” – wyjaśnia KNF.
2. KNF dopatrzyła się również sprzeczności między interesami klientów z segmentów bankowości osobistej i prywatnej, a podstawowej, którzy otrzymywali „korzystniejsze warunki lokat strukturyzowanych przez wypłatę gwarantowaną (tzw. rabat) w przypadku dotknięcia bariery, jak również wyższy poziom współczynnika partycypacji” – poinformował KNF.
Tajne konflikty interesów. Oferta odpowiednia dla grupy docelowej?
Oba konflikty miały wpływać jednocześnie na marże pobierane przez bank oraz na odsetki oferowane klientom. Według KNF nie były również właściwie zarządzane. „Bank nie ujawnił klientom tych konfliktów interesów” – zaznaczyła KNF.
Zdaniem Komisji bank nie przeprowadził również analizy czy koszty lub opłaty nie równoważą lub nie eliminują oczekiwanych korzyści finansowych lub podatkowych związanych z lokatami strukturyzowanymi. Za to uchybienie PKO BP otrzymał 8 mln zł kary.
4 mln zł PKO BP ma zapłacić za to, że między 7 lutego a 16 listopada 2022 roku „nie stosował rozwiązań ofertowych, które miałyby zapewnić, że lokata strukturyzowana będzie odpowiednia dla grupy docelowej”. krótko mówiąc, bank nie zbadał, czy umowy lokaty strukturyzowanej były oferowane klientom, których potrzebom, cechom i celom ta lokata odpowiadała.
Zdaniem Komisji bank również nieprawidłowo przypisał lokaty strukturyzowane do produktów nieskomplikowanych. Przy opisie grup docelowych nie uwzględnił także wskaźnika zysku do ryzyka – wyjaśnia KNF. Kara w tym przypadku wyniosła 8 mln zł.
Najmniejsza kara – 1,5 mln zł – dotyczy kierowania do klientów nierzetelnych informacji, które mogły budzić wątpliwości i wprowadzać w błąd. Chodzi o ofertę 36-miesięcznej lokaty strukturyzowanej opartej na indeksie S&P500 (od 7 do 18 lutego 2022 r.), oraz 25-miesięcznej lokaty strukturyzowanej opartej na indeksie Euro Stoxx 50 (od 16 do 30 sierpnia 2022 r.).
„Nie zgadzamy się ze stanowiskiem KNF i skorzystamy z przysługujących nam środków prawnych” — podkreśliło biuro prasowe banku PKO BP.
Decyzja KNF nie jest prawomocna, co oznacza, że bank ma prawo złożyć na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.