To ważne nie tylko dlatego, że oba miasta leżą obok siebie. Po raz pierwszy ich sieci ciepłownicze mają zostać fizycznie połączone rurociągiem, którym ciepło będzie mogło płynąć przez granicę. Pozwoli to także bilansować oba systemy i wykorzystywać źródła ciepła powstające po obu stronach Nysy.
Na ten etap projektu UNITED HEAT Unia Europejska przeznaczy 70 mln euro. To ostatnia faza prac w przedsięwzięciu, które status transgranicznego projektu energii odnawialnej otrzymało już w 2022 r.
W poprzednich etapach przygotowywano analizy i rozwijano poszczególne elementy systemu. Teraz pieniądze mają pójść m.in. na sam rurociąg łączący sieci Zgorzelca i Görlitz oraz spięcie źródeł ciepła powstałych wcześniej.
Zgorzelec i Görlitz połączą systemy ciepłownicze
Celem projektu jest stworzenie w obu miastach systemu ciepłowniczego, który docelowo ma działać bez emisji związanych z paliwami kopalnymi. Zamiast dwóch oddzielnych sieci ma powstać system, który może wymieniać ciepło ponad granicą państwową.
Drugi polsko-niemiecki projekt dotyczy Słubic i Frankfurtu nad Odrą. Komisja przyznała mu 11,41 mln euro. Tutaj najważniejsza zmiana ma nastąpić po polskiej stronie granicy.
W Słubicach istniejące jednostki opalane węglem mają zostać zastąpione dwoma kotłami na biomasę o mocy 6 MW każdy. Paliwem mają być zrębki drzewne pochodzące ze zrównoważonych źródeł.
Projekt TWIN HEAT ma doprowadzić do pełnej dekarbonizacji ciepłownictwa w Słubicach i rozpocząć głęboką zmianę systemu po stronie Frankfurtu. Oba miasta mają rozwijać ciepłownictwo wspólnie, a nie jako dwa niezależne układy po przeciwnych stronach granicy.
Unia finansuje także wiatr na granicy Łotwy i Litwy
Trzeci projekt nie dotyczy Polski. 44,4 mln euro trafi na rozwój lądowej farmy wiatrowej przy granicy Łotwy i Litwy. Inwestycja ma obejmować około 30 nowoczesnych turbin.
Według założeń farma będzie mogła produkować do 680 GWh energii elektrycznej rocznie. Projekt zakłada wykorzystanie wspólnej infrastruktury przesyłowej, dzięki czemu energia ma łatwiej trafiać do systemu elektroenergetycznego państw bałtyckich.
Obecne dofinansowanie obejmuje pierwszy etap prac, przede wszystkim po stronie łotewskiej. Pieniądze pójdą m.in. na infrastrukturę farmy, przyłączenie jej do sieci i montaż turbin.
Po co Unii projekty ponad granicami
Wszystkie trzy inwestycje mają specjalny status CB RES, czyli transgranicznych projektów energii odnawialnej. Dopiero po jego uzyskaniu można ubiegać się o środki z części programu Connecting Europe Facility przeznaczonej na takie przedsięwzięcia.
Chodzi o projekty, które nie kończą się na granicy jednego państwa. Mają łączyć systemy energetyczne sąsiadów, ułatwiać wykorzystanie odnawialnych źródeł i zwiększać bezpieczeństwo dostaw energii.
Nowa lista projektów CB RES została przyjęta przez Komisję Europejską 11 września 2026 r. i wejdzie w życie 1 października. Kolejny nabór wniosków o finansowanie takich inwestycji ma ruszyć w listopadzie.
Dla Polski najważniejsze są jednak dwa konkretne miejsca. W Zgorzelcu ciepło ma faktycznie zacząć płynąć przez granicę, a w Słubicach unijne pieniądze mają pomóc usunąć z systemu węglowe źródła ciepła. Tym razem europejska współpraca energetyczna będzie więc widoczna nie w strategiach i deklaracjach, lecz w rurach, kotłach i sieciach.