Otyłość jest jednym z największych wyzwań zdrowotnych współczesności. Jaka jest skala zjawiska?
Otyłość przestała być wyłącznie problemem zdrowotnym. Dziś jest jednym z największych wyzwań społecznych, gospodarczych i demograficznych XXI wieku. O tym, jak ogromna jest skala tego zjawiska, najlepiej mówią dane. Na świecie z chorobą otyłościową żyje już ponad miliard osób, a u co 20. prowadzi ona do niepełnosprawności. W Polsce otyłość dotyczy około 9 mln dorosłych, a blisko 12 mln osób powyżej 20. roku życia ma nadwagę.
Alarmujące są dane do tyczące dzieci – zgodnie z kryteriami WHO nadmierna masa ciała dotyczy co trzeciego dziecka w wieku wczesnoszkolnym, a niemal połowę tej grupy stanowią dzieci z otyłością. Prognozy są równie niepokojące – jeśli nie podejmiemy skutecznych działań, do 2035 r. z chorobą otyłościową będzie zmagał się już co trzeci Polak. Takiej skali wyzwania nie udźwignie żadna instytucja działająca w pojedynkę. Potrzebna jest współpraca administracji publicznej, środowiska medycznego, nauki, organizacji pacjentów i odpowiedzialnego biznesu.
Otyłość jest bowiem nie tylko jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego, ale także realnym zagrożeniem dla konkurencyjności gospodarki. Państwa, które inwestują w profilaktykę i leczenie chorób przewlekłych, inwestują w aktywność zawodową, produktywność i stabilność finansów publicznych. Dlatego w Novo Nordisk patrzymy na otyłość znacznie szerzej niż przez pryzmat samego leczenia.
Jakie są konsekwencje zdrowotne, czyli powikłania tej choroby?
W ostatnich latach coraz częściej mówi się o konsekwencjach zdrowotnych otyłości. Choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca typu 2, podwyższone ciśnienie krwi, dyslipidemia, choroba zwyrodnieniowa stawów i niektóre nowotwory – to tylko część spośród ponad 200 powikłań zdrowotnych, których przyczyną jest otyłość. Choroby układu krążenia, które odpowiadają za blisko 37 proc. zgonów, są najczęstszym powodem śmierci Polaków. Z tego powodu skuteczne leczenie otyłości jest jednym z kluczowych elementów profilaktyki przedwczesnych zgonów oraz ograniczania długoterminowych kosztów zdrowotnych tej choroby. Ponieważ otyłość wpływa na ryzyko rozwoju tak wielu chorób przewlekłych, jej skuteczne leczenie powinno stać się jednym z priorytetów zdrowia publicznego. Dlatego potrzebujemy długofalowej i spójnej strategii redukcji otyłości, która połączy profilaktykę, edukację, diagnostykę i dostęp do nowoczesnego leczenia.
Otyłość ma również ma wymiar ekonomiczny. Czy można oszacować, jakie koszty generuje dla gospodarki?
Otyłość to również ogromne wyzwanie dla rynku pracy i finansów publicznych. W 2025 r. w Polsce odpowiadała za ponad 338 tys. dni absencji chorobowej, a NFZ szacuje, że leczenie jej konsekwencji kosztowało co najmniej 3,8 mld zł. To jednak tylko część rzeczywistych kosztów.
Są też inne koszty – psychiczne – tej choroby. Czy nastawienie do osób cierpiących na chorobę otyłościową się zmienia?
Osoby żyjące z otyłością zmagają się z obniżoną samooceną, poczuciem braku kontroli nad swoim życiem, co sprzyja rozwojowi zaburzeń, w tym depresji. Otyłość jest pełna paradoksów. To choroba, którą „widać gołym okiem”, ale jej postrzeganie przez lata sprowadzało się do krzywdzących opinii, jakoby nadmierna masa ciała była winą chorego i jego zaniedbań. Chorzy doświadczają stygmatyzacji, wstydu i są wykluczani społecznie. Otyłość tworzy błędne koło: cierpienie psychiczne nasila chorobę otyłościową, a narastająca otyłość pogłębia problemy psychiczne. Jak pokazują dane, obwinianie samego siebie za nadmierną masę ciała jest w Polsce częstsze, niż wy nosi średnia globalna.
Jak przeciwdziałać społecznej stygmatyzacji osób otyłych?
Przeciwdziałanie stygmatyzacji zaczyna się od zmiany perspektywy: otyłość to nie „defekt wyglądu” czy efekt lenistwa, ale przewlekła choroba, którą należy diagnozować i leczyć. Pierwszym krokiem jest edukacja. Ważne jest uświadamianie, jakie konsekwencje mają oceniające komentarze. Potrzebne jest odczarowanie języka i zastąpienie narracji o „winie” i „walce” językiem wsparcia, empatii i współpracy. Każda rozmowa o masie ciała powinna odbywać się w bezpiecznej atmosferze, z koncentracją na zdrowiu i możliwościach leczenia.
Już od siedmiu lat w ramach prowadzonych kampanii edukacyjnych Novo Nordisk dostarcza konkretne narzędzia – materiały edukacyjne, poradniki dla rodziców czy historie pacjentów, które pomagają rodzinie, nauczycielom i pracownikom systemu ochrony zdrowia rozmawiać o otyłości rzeczowo, bez zawstydzania i bez pozostawiania pacjenta samego z chorobą. W tym roku w ramach kampanii „Odzyskaj lekkość życia” pokazujemy, że leczenie otyłości to nie tylko zmiana masy ciała, ale także odzyskiwanie zdrowia, sprawczości i jakości życia. Chcemy uwalniać osoby chorujące na otyłość od poczucia winy i wstydu oraz zachęcać je do szukania profesjonalnego wsparcia i podejmowania leczenia.
Osobom z otyłością niezwykle trudno schudnąć na własną rękę. Potrzebna jest pomoc. Jak ta pomoc, czyli leczenie, powinna wyglądać?
Kolejny paradoks. Jak pokazują badania, w Polsce istnieje przekonanie o medycznym charakterze schorzenia: ponad trzy czwarte osób z otyłością przyznaje, że to choroba wymagająca stałego leczenia. Pokazuje to wyraźną sprzeczność między tym, co wiemy, a tym jaką mamy postawę i jakie podejmujemy działania. Stygmatyzacja chorych ma jeszcze jeden wymiar: chorym na otyłość odmawia się prawa do leczenia, obarczając ich odpowiedzialnością za rozwój choroby. System koncentruje się na leczeniu powikłań zdrowotnych otyłości, a nie samej choroby otyłościowej, będącej ich przyczyną. Dlatego „Odzyskaj lekkość życia” (www.ootylosci.pl) – tegoroczna odsłona kampanii edukacyjnej Novo Nordisk – to opowieść o chorych, którzy mają różne historie i różne motywacje do leczenia otyłości. Nie chodzi jedynie o zmniejszenie masy ciała, ale o odzyskanie tego, co choroba im odebrała – zdrowia, sprawczości, energii.
Co daje farmakoterapia w leczeniu otyłości?
Zmniejszenie masy ciała to tylko jeden z efektów leczenia otyłości. Podstawowym celem jest zapobieganie rozwojowi związanych z nią powikłań lub łagodzenie ich przebiegu. Efektywne leczenie nadwagi i otyłości zawsze opiera się na czterech filarach obejmujących: zmianę nawyków żywieniowych, aktywność fizyczną, terapię behawioralną oraz farmakoterapię i/lub operacyjne leczenie bariatryczne. Wybór możliwości leczenia, a także jego różne formy, może dziś uwzględniać także styl życia i wygodę pacjenta, a zatem możliwa jest indywidualizacja terapii. Dziś możemy powiedzieć pacjentom, że otyłość jest chorobą, którą można skutecznie leczyć. To oznacza nie tylko większą szansę na redukcję masy ciała, ale na dłuższe życie w zdrowiu i lepszą jakość codziennego funkcjonowania.
Novo Nordisk w ostatnich dekadach stał się globalnym graczem na rynku farmaceutycznym. Jak do tego doszło?
Historia Novo Nordisk to historia konsekwentnie realizowanej strategii inwestowania w naukę i innowacje. Jednym z istotnych etapów rozwoju firmy było uczestnictwo w badaniach nad terapiami opartymi na analogach GLP-1. Rozwój tej klasy leków przyczynił się do pogłębiania wiedzy na te mat regulacji apetytu oraz chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca i otyłość. Znaczenie terapii opartych na analogach GLP-1 dla medycyny było szeroko komentowane przez środowisko naukowe, media i ekspertów. Magazyn „The Economist” zaliczył rozwój tej klasy leków do najważniej szych osiągnięć współczesnej farmakoterapii. Pierwszy lek z grupy GLP-1 trafił do pacjentów z cukrzycą ponad 20 lat temu. W kolejnych latach wskazania terapeutyczne były rozszerzane. W 2026 r. Komisja Europejska zatwierdziła pierwszą terapię z tej grupy w formie doustnej do leczenia choroby otyłościowej.
Jakie miejsce na mapie inwestycji Novo Nordisk zajmuje dziś Polska?
Polska należy dziś do najważniejszych krajów na europejskiej mapie Novo Nordisk. Jest nie tylko rynkiem, na którym rozwijamy dostęp do innowacyjnych terapii, ale również miejscem, z którego wspieramy działalność firmy w wielu krajach regionu. Od ponad 30 lat dostarczamy dla polskich pacjentów nowoczesne terapie i technologie medyczne w leczeniu chorób przewlekłych, a także aktywnie uczestniczymy w badaniach klinicznych, inicjatywach naukowych i społecznych. W 2022 r. Novo Nordisk uruchomiła Warsaw Hub, który pełni funkcję centrum operacyjnego dla Europy Środkowo-Wschodniej. Warszawa jest także siedzibą dla regionu BA East, wspierającego działania na 20 rynkach.
W Polsce realizowane są projekty badawcze m.in. w cukrzycy, otyłości, hemofilii czy chorobach sercowo-naczyniowych. Współpracujemy także ze środowiskiem akademickim, tym roku Akademia Leona Koźmińskiego oraz Novo Nordisk podpisały porozumienie o współpracy, którego efektem jest uruchomienie międzynarodowej edycji studiów podyplomowych „Clinical Trial Operations: Foundations and Practice – online”. Inwestujemy w ludzi, badania kliniczne, edukację i partnerstwa z uczelniami, bo wierzymy, że w taki sposób buduje się nowoczesny system ochrony zdrowia. Naszym celem nie jest wyłącznie opracowywanie nowych terapii, ale wspólne tworze nie rozwiązań, które pozwolą żyć dłużej w zdrowiu.