-
Orzechówka to mało znany polski ptak krukowaty, który odgrywa dużą rolę w sadzeniu górskich lasów.
-
W Polsce orzechówka jest licznie spotykana zwłaszcza w górach, gdzie przenosi nawet 50 kg nasion w sezonie, zakopując je w 20 tysiącach miejsc.
-
Ptak ten dzięki swoim zwyczajom przyczynia się do odnawiania drzew iglastych, szczególnie limb i świerków, w górskich ekosystemach.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Kruki, wrony, gawrony to najbardziej oczywiste skojarzenia z rodziną krukowatych. Zapominamy jednak, że to rodzina ptaków niezwykle różnorodnych i często kolorowych. Tropikalne krukowate, jak np. kitty, bywają bardzo kolorowe, a przecież nawet żyjąca w Polsce sójka ma pióra beżowe, kremowe, z charakterystycznymi niebieskimi prześwitami. A to również jest ptak krukowaty!
Wśród polskich krukowatych orzechówka jest jednym z najmniej znanych przedstawicieli, a zarazem jednym z najpiękniejszych.
Na pozór nieco przypomina szpaka z białymi plamkami na całym ciele, ale pióra orzechówki są… orzechowe, a może raczej czekoladowe. To nie są barwy, które kojarzyłyby nam się z ptakiem krukowatym.
Orzechówki czekają na turystów nad Morskim Okiem
Zdarza się, że ktoś zobaczy ją w polskich górach, bo tam jest o to najłatwiej. Zwłaszcza jesienią grupy orzechówek przesiadują w Karkonoszach, Beskidach, a już szczególnie chętnie w Tatrach koło Morskiego Oka, gdzie nauczyły się korzystać z resztek pozostawionych przez turystów.
Gdy się pojawiają, wiele osób pyta: „co to za dziwny ptak o czekoladowych piórach?”. Czy to szpak, czy coś innego? Wystarczy jednak przyjrzeć się jej bacznie, zwłaszcza zobaczyć, jak wygląda i jaki kształt ma jej masywny dziób, aby odkryć wyraźne powiązania orzechówki z krukowatymi.
To właśnie tym masywnym dziobem orzechówka rozbija swe ulubione przysmaki – orzechy.
Relacja między tatrzańskimi orzechówkami a turystami przy Morskim Oku przypomina, że jest ona zwierzęciem wszystkożernym, jak każdy niemal krukowaty. Mogą to być odpadki i resztki zostawione przez ludzi, ale bywa, że orzechówki polują także na owady, ślimaki, gryzonie, jaszczurki i małe kręgowce, nawet jaja i pisklęta innych ptaków. Nie zmienia to jednak faktu, że ich podstawowym pokarmem są nasiona, głównie nasiona drzew szpilkowych.
Orzechówka zależy od nasion sosen, limb i świerków
Orzechówka jest ptakiem Północy. Zamieszkuje głównie północną Europę, w tym Skandynawię i państwa bałtyckie. Dlatego w Polsce widuje się ją głównie na Pomorzu, Warmii i Mazurach, Podlasiu oraz punktowo w górach, podobnie jak w całych Karpatach.
Na rozległych obszarach Rosji i Syberii aż po Koreę i Japonię podstawą diety orzechówki są nasiona drzew rosnących w tajdze. To zwłaszcza sosna syberyjska, a także świerki. I to przekłada się na zachowanie tych ptaków także w Polsce.
Uzależnienie orzechówki od nasion drzew iglastych jest tak duże, że właśnie tego ptaka uważa się za odpowiedzialnego za przesuwanie regli, czyli pięter górskich lasów. Orzechówka bowiem robi to, co chociażby sójka – część orzeszków zjada, część zakopuje, po czym nie wszystkie odnajduje. A te porzucone kiełkują.
Sójki są pod tym względem niezrównanymi mistrzami. Jak informowaliśmy w Zielonej Interii, właśnie w październiku trwa amok tych ptaków, który polega na zbieraniu przez nie dużej liczby żołędzi, w mniejszym stopniu bukwi, otwiera się w nowym oknie. Sójki latają z nimi bezustannie i wiele zakopują. To oznacza, że ich wpływ na wyrastanie nowych lasów dębowych i bukowych jest bardzo duży.
– U orzechówek skala jest mniejsza niż u sójek, gdyż ta sadzi zwłaszcza żołędzie, a one jednak kiełkują szybciej niż nasiona roślin iglastych – wyjaśnia w rozmowie z Zieloną Interią prof. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Przyznaje jednak, że w wypadku drzew szpilkowych to właśnie orzechówka odgrywa ważną rolę w ich rozprzestrzenianiu, zwłaszcza w górach.
Orzechówka potrafi przenieść ogromną liczbę nasion
– Orzechówka tworzy odrębne populacje górskie i odrębne północne – tłumaczy ekspert. Te nizinne ptaki szukają orzechów laskowych i podobnego pokarmu, ale górskie celują w limbę, czasem w nasiona świerkowe.
Dlatego chociażby w Polsce orzechówka jest liczna w górach, ale na nizinach trafić ją znacznie trudniej. W Wielkopolsce widziałem ją może trzy razy – przyznaje poznański ornitolog. Tu trafia się głównie poza okresem lęgowym.
W górach jednak wiele drzew szpilkowych, w tym zwłaszcza limba, zależy od orzechówki i liczy na nią. To bowiem ptak bardzo pracowity. Jedna orzechówka w sezonie potrafi przenieść w dziobie łącznie 50 kg nasion i posadzić je w aż 20 tys. miejsc.
Gdyby wszystkie wykiełkowały (tak się nie dzieje, choćby dlatego, że część zjada sam ptak, a część – inne zwierzęta np. dziki), oznaczałoby to powstanie rozległego lasu.
Orzechówki słyną ponadto z przestrzennej pamięci. Potrafią odnajdywać ukryte zapasy nawet pod śniegiem, wykorzystując pamięć lokalizacji oraz wskazówki z otoczenia. I tak jednak część przeniesionych przez nie nasion wyrośnie.
Orzechówka nie nosi w dziobie każdego nasionka osobno. Jest w nieco łatwiejszej sytuacji niż sójka, która przenosi spore żołędzie. U orzechówek mniejsze nasiona sosen, limb, świerków i innych są przenoszone w wolu ptaka. Możemy zatem niekiedy dostrzec orzechówkę i nawet nie wiedzieć, że transportuje przyszły las.