-
Niektóre zwierzęta, jak narwale, mają wyjątkowe zęby w postaci długich, prostych i spiralnie skręconych mieczy, które były inspiracją dla legend o jednorożcach.
-
Badacze ogłosili, że odkryli mechanizm powstawania spiralnych kłów narwali, wykazując, że wewnętrzna zębina tworzy spiralę prawoskrętną, a zewnętrzna kostniwa spiralę lewoskrętną, co nadaje zębom unikatową strukturę.
-
Istnieją różne teorie dotyczące funkcji tych zębów: mogą służyć do przebijania pokrywy lodowej, odbierania bodźców sensorycznych lub odgrywać rolę w ustalaniu hierarchii i rywalizacji o samice.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
To widok, który zapiera dech. Z wód Arktyki, często spomiędzy lodu i kry, wynurza się kształt, jakiego świat nie widział. To coś w rodzaju włóczni miecza, ale spiralnie skręconego. U większości narwali osiąga około dwóch metrów, ale rekordziści mają trzymetrowe miecze. Wymachują nimi ponad powierzchną wody, a my do dzisiaj zastanawiamy się, po co narwalom takie zęby.
Bo to właśnie zęby, a dokładnie – górny lewy kieł. U wielu waleni ich zęby osiągają przedziwne kształty i spore rozmiary, ale narwal bije pod tym względem wszelkie rekordy. Żeby być precyzyjnym – bije rekord u samców narwali, bo u nich wyrastają tak ogromne miecze. U samic są one o wiele mniejsze.
Zęby służą do przebijania pokrywy lodowej arktycznych mórz, w których te walenie żyją albo do odbierania bodźców sensorycznych np. zasolenia wody. Zapewne ich funkcje są złożone, a samcom służą one do walk i popisów godowych. Gdy do nich dojdzie, obserwatorzy mogą widzieć w Arktyce doprawdy niezwykłe sceny pojedynków rozgrywających się na powierzchni.
Naukowcy spierają się, po co narwalom takie zęby
Fakt, że samce narwali mają rozrośnięte zęby, a u samic są one skarlałe, podważa nieco tezy, iż zwierzęta potrzebują ich do odbierania bodźców sensorycznych. Wszak samice także powinny mieć narzędzie do odbierania poziomu temperatury, zasolenia czy ruchów wody albo do wykrywania ławic ryb. „Najbardziej prawdopodobne przeznaczenie kłów to jednak ustalanie hierarchii i rywalizacja o samice” – powiedział agencji AFP Mads-Peter Heide Jorgensen z Grenlandzkiego Instytutu Zasobów Naturalnych, który wchodził w skład zespołu badającego niezwykłe walenie. Jednakże Martin Nweeia z Uniwersytetu Harvarda uważa coś przeciwnego. Jego zdaniem, podstawową funkcją tego kła jest funkcjonowanie jako narządu zmysłów i odbieranie bodźców.
Taka konstrukcja wydaje się mało praktyczna. „Wyobraź sobie, że musisz jechać na rowerze z kijem przywiązanym do głowy” – mówi obrazowo Henrik Birkedal, z Uniwersytetu w Aarhus w Danii, który badał te zęby. Trzymetrowy spiralnie skręcony ząb narwala jest tak fascynujący, że już od pradawnych wieków stał się niejako ludzką obsesją. To on posłużył do stworzenia legend o jednorożcach, z niego wytwarzano magiczne przedmioty. Wciąż jednak brakowało wiedzy na temat tych zębów i ich genezy.
Dwie przeciwstawne tkanki budują spiralny ząb
Teraz w „Nature Communications” czytamy opis wyników badań nad zębami narwali, w których międzynarodowy zespół naukowy ogłosił, że rozwiązał zagadkę ich powstawania. Kły zbudowane są z dwóch rodzajów tkanki zębowej: zębiny wewnątrz i kostniwa na zewnątrz. Jak wykazały dokładne badania rentgenowskie, na poziomie molekularnym wewnętrzna zębina tworzy spiralę prawoskrętną, a zewnętrzne kostniwo – spiralę lewoskrętną. Te dwie przeciwstawne siły nadają kłom prostą strukturę, która tak bardzo różni się od zakrzywionych kłów innych zwierząt, na przykład słoni.
Taka budowa zębów pozwala zresztą dobrze rozpoznać życie narwali. Struktura kłów jest jak słoje drzewa, pokazuje wszystko co waleń przeżył przez nawet kilkadziesiąt lat swego życia.