Dotychczas badano głównie śmiertelność młodych ryb zasysanych do elektrowni. Dla Elektrowni Połaniec w czasopiśmie „Biologia” oszacowano ją na 10-17 mln rocznie.
Jak woda z Elektrowni Połaniec wpływa na ryby w Wiśle?
Naukowcy sprawdzili potem, czy zrzut podgrzanej wody zmienia sam przebieg rozrodu i skład młodych ryb w rzece. W 2024 r. porównali larwy i wczesny narybek dryfujące w Wiśle powyżej i poniżej Elektrowni Połaniec: złowiono 688 ryb, a dzięki analizie DNA oznaczono 18 gatunków. Analizę danych opublikowano na łamach czasopisma „Hydrobiologia”, otwiera się w nowym oknie.
– Zamiast ponownie spierać się o to, ile młodocianych ryb ginie w elektrowni i czy to dużo, czy mało w kontekście funkcjonowania populacji, skupiliśmy się na tym, jak podgrzana woda wpływa na dynamikę rozrodu i pojawiania się poszczególnych gatunków ryb na odcinku poniżej elektrowni – tłumaczy główny autor badania dr inż. Michał Nowak z Gospodarstwa Rybackiego Mazanów.
Wyniki dają do myślenia. Babka szczupła, gatunek obcy i inwazyjny w dorzeczu Wisły, stanowiła 32 proc. larw poniżej elektrowni i 16 proc. powyżej. Po uwzględnieniu sezonowości, jej zagęszczenie było poniżej zrzutu ok. ośmiokrotnie wyższe.
Karp, jaź i sandacz wystąpiły tylko poniżej zrzutu. U ośmiu gatunków larwy pojawiały się poniżej wcześniej niż powyżej (o 12-80 dni). Według dr. Nowaka istnieje obawa, że młode ryby, które opuszczą podgrzany odcinek, nie znajdą w chłodniejszej wodzie pokarmu. Ocena ich dalszych losów wykraczała jednak poza zakres badania.
– Wraz z wynikami naszych wcześniejszych badań układa się to w bardzo spójną, choć raczej mało optymistyczną całość. Elektrownie o otwartym systemie chłodzenia z jednej strony rokrocznie usuwają znaczną część dryfujących Wisłą larw, a z drugiej, zrzucając do niej podgrzane wody pochłodnicze, aktywnie zmieniają procesy rekrutacji ryb – ocenia dr inż. Michał Nowak.
Autorzy interpretują elektrownię jako „filtr środowiskowy”, który sprzyja gatunkom o szerokiej tolerancji temperatury, w tym obcym. Zalecają przejście na zamknięty lub suchy system chłodzenia, który ograniczyłby pobór wody i straty biologiczne, a także zbadanie podobnych procesów poniżej elektrowni Kozienice.
– Elektrownia w Połańcu już dziś ma okresowe trudności z zapewnieniem wody chłodzącej, podobnie elektrownia w Kozienicach, a wysokie temperatury tylko je pogłębiają. Wpływ obu elektrowni powinien być rozpatrywany łącznie. Przejście na obieg zamknięty w obu tych lokalizacjach mogłoby znacząco ograniczyć pobór wody i straty wśród ryb, w tym wielu gatunków chronionych – komentuje Robert Wawręty, współautor badania z Towarzystwa na rzecz Ziemi.
Wśród autorów badania są przedstawiciele Gospodarstwa Rybackiego Mazanów, Pracowni Ekspertyz i Badań Ekologicznych PEBI, Uniwersytetu Łódzkiego oraz Towarzystwa na rzecz Ziemi.
Enea Elektrownia Połaniec odpowiada na zarzuty naukowców
O komentarz zapytaliśmy operatora elektrowni – firmę Enea. – Działalność Enei Elektrowni Połaniec jest prowadzona zgodnie z obowiązującymi decyzjami środowiskowymi, a parametry środowiskowe związane z jej funkcjonowaniem podlegają stałemu monitoringowi – podkreśla Justyna Kosowicz, rzeczniczka Enea Elektrownia Połaniec.
– Stan ichtiofauny w rejonie elektrowni był analizowany w ramach niezależnego, dwuletniego projektu badawczego Instytutu Rybactwa Śródlądowego im. Stanisława Sakowicza – Państwowego Instytutu Badawczego, prowadzonego pod kierownictwem prof. Piotra Parasiewicza. Naukowcy podkreślali, że sytuacja ichtiofauny w Wiśle powinna być oceniana z uwzględnieniem wielu czynników oddziałujących na cały ekosystem rzeki, w tym zmian klimatu, susz, przekształceń siedlisk oraz obecności gatunków inwazyjnych – dodaje nasza rozmówczyni.
Rzeczniczka zauważyła również, że Enea Elektrownia Połaniec nie uczestniczyła w omawianych badaniach. – Dlatego, ze względu na brak pełnej dokumentacji dotyczącej metodologii i przebiegu badań, spółka nie odnosi się do przedstawionych na ich podstawie ocen – zastrzegła Justyna Kosowicz.