-
Najczęściej uprawianym gatunkiem bawełny na świecie jest bawełna kosmata, która stanowi 90 procent światowych upraw tej rośliny.
-
Nowe badania wskazują, że bawełna kosmata została udomowiona na Półwyspie Jukatan, gdzie już kilka tysięcy lat przed naszą erą mieszkańcy tego regionu wytwarzali z niej tkaniny.
-
Pozostałe ważne gatunki bawełny uprawnej pochodzą z Ameryki Południowej, Indii oraz Afryki, a ich udział w światowej produkcji jest znacznie mniejszy w porównaniu do bawełny kosmatej.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu
Jasne bowiem jest, że miało to miejsce grubo przed rewolucją przemysłową XVIII i XIX wieku, z którą kojarzy nam się chociażby „Ziemia obiecana” i sceny paniki podczas pogrzebu, gdy skoczyły ceny bawełny. To pokazuje jak ważną rośliną stała się ona w trakcie rozwoju przemysłowego świata i jak ważną pozostaje do dzisiaj.
Bawełna kosmata to 90 proc. wszystkich upraw bawełnianych, pochodzących od udomowionych i uprawianych czterech gatunków dzikiej bawełny. To także ponad dwie trzecie całej produkcji włókienniczej naturalnych tkanin.
Plantacje bawełniane kojarzą się z wyzyskiem ludzi i pracą niewolników sprowadzanych z Afryki np. do Stanów Zjednoczonych. Dzisiaj bawełna rośnie wszędzie na świecie, chociaż kwestia nawodnienia jej jest problematyczna. A bawełna potrzebuje sporo wody. To m.in. doprowadziło do katastrofy przyrodniczej w Azji Środkowej, gdzie jeszcze w czasach ZSRR mącono bieg rzek Amu-daria i Syr-daria, by nawodnić plantacje bawełniane. Przyczyniło się do wyschnięcia okolicy, w trym Jeziora Aralskiego.
Bawełna nie pochodzi z Azji czy USA. Jej ojczyzna to Meksyk
Lata minęły i niepodległy Uzbekistan wraz z Indiami, Pakistanem, Chinami, Brazylią, Stanami Zjednoczonymi, Meksykiem i Egiptem tworzy czołówkę największych producentów i eksporterów bawełny na świecie. Bawełna jednak nie pochodzi z Azji. To jedna z tych roślin, które zawdzięczamy Indianom i odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba.
Nie było dotąd jednak jasne, skąd bawełna dokładnie się wywodzi i kiedy została udomowiona jako roślina uprawna. Wiedzieliśmy tylko, że w prekolumbijskej Ameryce. Nowe badania w tej sprawie przytacza „Proceedings of the National Academy of Sciences”, gdzie czytamy, że to Półwysep Jukatan był centrum pierwotnego udomowienia, z którego wywodzą się późniejsze, współczesne odmiany jednoroczne tej rośliny. „Badania kwantyfikowały różnorodność w populacjach dzikiej bawełny i ujawniły pochodzenie uprawnej puli genowej, genetyczne wąskie gardła towarzyszące udomowieniu oraz prawdopodobne procesy ekologiczne i antropogeniczne, które ukształtowały współczesną różnorodność i wzorce geograficzne” – piszą naukowcy.
Jukatan to półwysep obejmujący tereny południowego Meksyku (znany z kurortów Cancun, Tulum czy Playa de Carmen), a także Gwatemali i Belize. Tu rozwijało się wiele prekolumbijskich cywilizacji indiańskich, w tym ogromna cywilizacja Majów ze znaną piramidą w Chichen Itza.
Indianie zainteresowali się bawełną kilka tysięcy lat temu
Jonathan Wendel, botanik i biolog ewolucyjny z Uniwersytetu Stanowego Iowa, uważa na bazie tych danych, że udomowienie bawełny nastąpiło co najmniej 4000 lat temu, a być może nawet 7000 lat temu. To znaczy, że już kilka tysięcy lat przed naszą erą poprzedzający Majów mieszkańcy Jukatanu uprawiali bawełnę i wytwarzali z niej tkaniny.
Dzikie bawełny, które rosły w tym rejonie i które udomowiono, są definiowane jako zdrewniałe, rozgałęzione krzewy lub małe drzewa długowieczne o znacznie mniejszych kwiatach czy nasionach niż w wypadku bawełny uprawnej. Naukowcy z Uniwersytetu Iowa uważają, że Indianie przed kilkoma tysiącami lat zainteresowali się włóknami tej rośliny i zaczęli ręcznie wyplatać z nich tkaniny, liny i sieci. Z czasem sami siali bawełnę na polach.
Inny gatunek uprawny, jakim jest bawełna barbadoska o bardzo długich włóknach, bynajmniej nie pochodzi z wyspy Barbados. Został udomowiony w Peru lub Ekwadorze, mniej więcej w tym samym czasie co bawełna kosmata i obecnie stanowi około 5 proc. światowej produkcji tego surowca. Pozostałe dwa uprawiane dzisiaj gatunki to bawełna drzewna rosnąca zwłaszcza w Indiach oraz bawełna indyjska, która paradoksalnie rośnie dziko głównie w Afryce i państwach arabskich, aczkolwiek również w Indiach, Chinach, Afganistanie, Turkmenistanie i Uzbekistanie.