W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała nazwę kisielnica czarniawa. Wcześniej ten organizm nazywano m.in. kisielcem przypłaszczonym, czy wypotkiem gruczołkowatym. Żadna z nazw nie odnosi się jednak do organu, który ten grzyb przypomina – mózgu.
Za młodu owocnik jest szary i kulisty, dopiero później przybiera kształt mózgowato-pofałdowany. Nie sposób tego galaretowatego grzyba w mokrej formie pomylić z innym. Gdy kisielnica wysycha, staje się twarda i skorupiasta.
W Europie Środkowej okaz jest pospolity, w Polsce również można go znaleźć i to przez cały rok, szczególnie podczas wilgotnej pogody, a więc m.in. podczas przedwiosennych roztopów. W tym czasie można natknąć się też na kisielnicę wierzbową.
Kisielnica czarniawa występuje w różnego typu lasach, na martwym drewnie drzew liściastych i choć jest bardziej pospolita na nizinach, w polskich górach też występuje. Można ją znaleźć np. w Karkonoszach.
W Anglii gatunek ten miał ludową nazwę „masło czarownic”. Wierzono, że jest to masło rozrzucane nocą przez czarownice podbierające krowom mleko. Ponieważ czarownice kojarzone były ze złem i szpetotą, również ich masło było czarne, brzydkie i szpetne. Z tego samego powodu w Szwecji gatunek ten znany był pod nazwą masło „Trolla”.
Istotne funkcje „mózgu” w przyrodzie
Kisielnice mimo swojego fascynującego, a według niektórych odpychającego wyglądu, są istotną częścią przyrody – rozkładają martwe drewno i odgrywają ważną rolę w obiegu materii w ekosystemie leśnym. Należą do grupy grzybów saprotroficznych, dzięki czemu wzbogacają glebę.
-
W Japonii są cenione od lat. Mogą pomóc z częstą przypadłością Polaków
Bez nich las stałby się gigantycznym cmentarzyskiem martwych organizmów, niedostępne stałyby się sole mineralne niezbędne do życia roślin, ustałaby produkcja CO2 z rozkładanej materii organicznej, a rośliny po wyczerpaniu zapasu tego związku z atmosfery przestałyby istnieć już po kilkudziesięciu latach.
W Polsce grzyb ten ma status potencjalnie zagrożonego z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Danii, Norwegii, Finlandii.