W 2025 roku lekarze wystawili Polakom aż 22,4 mln zwolnień, łącznie na 242 mln dni. Aż 44 proc. jednodniowych zwolnień dziwnym trafem kumulowało się zwykle w piątki i w poniedziałki. O 51 proc. wzrosła w 2025 roku liczba zwolnień lekarskich, których powodem są zaburzenia psychiczne – do 1,8 mln.
Analizy ZUS wskazują, że około jedna trzecia zwolnień lekarskich w 2025 roku mogła być nadużywana, dlatego od 13 kwietnia wprowadzono zaostrzone kontrole zwolnień, co ma ograniczyć „lewe” L4. Zmiany dotyczą także sposobu liczenia zasiłku. Dopiero od 2027 roku zapowiadana jest rewolucja dla osób pracujących na kilku etatach.
Polecenie pracodawcy to nie świętość na L4
Zmiany w prawie dotyczące zwolnień lekarskich są wprowadzane stopniowo. Te, które już obowiązują od kwietnia wprost określą, co wolno, a czego nie wolno w trakcie zwolnienia lekarskiego. Osoba na zwolnieniu lekarskim straci zasiłek chorobowy, jeśli będzie wykonywać jakąkolwiek pracę zarobkową bez względu na to, na jakiej umowie jest zatrudniona.
Wyjątkiem od tej reguły będą pojedyncze, wyjątkowe sytuacje (czynności incydentalne), których wykonanie jest naprawdę konieczne i nie ma charakteru stałej pracy. Uwaga – istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy. Mitem jest, że podczas choroby trzeba odbierać telefony od pracodawcy. Podobnie jak mitem jest konieczność odbierania i odpisywania na maile w trakcie L4.
Ryzykiem utraty zasiłku chorobowego jest także podejmowanie „aktywności niezgodnej z celem zwolnienia”, czyli działań utrudniających lub wydłużających proces leczenia lub rekonwalescencję.
Kontrole tożsamości na L4 – nowość od 2026 roku
W 2026 roku standardowy okres zasiłkowy, podczas którego można przebywać na zwolnieniu lekarskim i otrzymywać zasiłek, wynosi maksymalnie 182 dni. W przypadku ciąży lub gruźlicy jest to 270 dni. Po tym czasie, jeśli chory nadal nie jest zdolny do pracy, możliwe jest ubieganie się o świadczenie rehabilitacyjne.
Wraz ze zmianą przepisów, pracodawcy zyskali możliwość zwolnienia pracownika, jeśli choroba trwa dłużej niż 3 miesiące, a pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy, oraz kiedy chroba trwa dłużej niż łączny okres pobierania wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące – gdy pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową.
Od kwietnia obowiązują również nowe zasady przeprowadzania kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich. Nadal będą je mogli przeprowadzać zarówno pracodawcy, jak i ZUS. Kontroli podlegają L4, także na chorych członków rodziny. Mogą nią być również objęte osoby nieubezpieczone, które nadal pobierają świadczenia chorobowe. Co ważne, kontrolerzy zyskali możliwość legitymowania w celu ustalenia tożsamości, więc uciekanie od odpwiedzialności w ten sposób to w 2026 roku mit.